Toelichting per beleidsveld

Product 003 College van B&W
In 2025 is in verband met de overgang van het APPA-pensioen naar het ABP door onderzoeksbureau Montae in een landelijk onderzoek per gemeente in beeld gebracht wat de financiële consequenties daarvan zijn richting beoogd overgangsjaar 2028 (regeling APPA vervalt en pensioenen wethouders lopen dan voortaan via ABP). Gebleken is dat rekenregels voor de overgang naar het ABP anders zijn dan de tot nu landelijk toegepaste regels om de hoogte van de voorziening APPA te bepalen. Daarnaast heeft de commissie BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) in december 2025 nog een stellige uitspraak over de (hoogte van) de voorziening APPA gedaan èn heeft het ministerie van BZK nog een circulaire uitgebracht om nu al de voorziening APPA op de benodigde hoogte per 1 januari 2028 te brengen. Op grond van het recente (jaarlijks opgesteld) rapport van ProAmbt betekent dit voor de gemeente Waalwijk dat de voorziening APPA bovenop de geraamde bijstorting in de gewijzigde begroting 2025 van € 1.299.000 nog eens met € 1.019.000 verhoogd moet worden ( nadeel op product 003). Ook na deze bijstorting zijn / blijven er nog veel onzekerheden zoals mutaties in het verzekerdenbestand, de (mogelijke vrijval door wijziging in de) rekenrente, de dekkingsgraad van de ABP-pensioenen (122,2% per november 2025) en de einddatum waarop de daadwerkelijke overdracht aan het ABP plaatsvindt. Daarnaast is en nog een voordeel binnen salarislasten van college van B&W van afgerond € 130.000, omdat in de prognoseraming (en begrotingswijziging bij het Najaarsbericht 2025) een aannamefout gemaakt is: het college heeft geen maandelijkse, evenredige lasten van het keuzebudget, maar een vakantietoelage in mei en een eindejaarsuitkering in december 2025).

Product 004 Publiekszaken
In 2025 is er bij Publiekszaken sprake geweest van openstaande vacatures. Waar mogelijk, is ondersteuning ingehuurd om onze dienstverlening te laten doorlopen, al is dit niet volledig gelukt. Dit heeft geleid tot een voordeel van € 119.000. 

Producten 020 Overhead,  021 Huisvesting, 022 ICT algemeen, 023 Algemene personeelskosten, 046 Concern en strategie, 049 Informatievoorziening en ICT 
In het onderstaande overzicht zijn de belangrijkste verschillen met een korte toelichting opgenomen (dit betreft alleen de lasten):

Product 207 Parkeervergunningen/heffingen
De parkeeropbrengsten zijn hoger dan begroot. Dit betreft een samenspel van factoren zoals het aantal bezoekers aan het centrum, het aantal activiteiten in het centrum en weersomstandigheden. Daarnaast is er in 2025 veel minder uitval geweest van parkeerapparatuur en is het niet meer mogelijk om gratis in het Promenadegebied te parkeren. Ook is het BTW regime van Parkeerterrein De Els-Zuid aangepast waardoor de opbrengst 21% hoger uitvalt.

Conform de Kadernota 2026 en bijlage 2 bij het raadsvoorstel over het vaststellen van de begroting 2026 is aangegeven dat het de bedoeling is om een overschot op het product parkeren in de jaarrekening te storten in een nog te vormen bestemmingsreserve parkeren. Het vormen van de bestemmingsreserve, en de storting hierin, is opgenomen in het Raadsvoorstel van de Jaarstukken 2025.

Product 813 Beheer diverse percelen en panden
De afwijking aan de lastenkant (nadeel € 144.000) wordt met name veroorzaakt door hogere doorbelaste salariskosten en externe advieskosten (€ 117.000 o.a. in verband met grondtransacties) en onderhoudskosten Truckparking (€ 27.000). Daarnaast zijn er in werkelijkheid hogere opbrengsten verantwoord in verband met nieuwe contracten voor huur en pacht (€ 132.000)  en hebben er enkele grondverkopen (€ 28.000) plaatsgevonden, waarmee in de begroting geen rekening is gehouden.

Product 814 Vastgoed diverse panden
De afwijking heeft voornamelijk betrekking op de onderzoekskosten ten behoeve van het oostelijk deel van het Krophollerensemble. Conform het raadsvoorstel van 10 oktober 2024 worden de kosten geboekt ten lastte van de verkoopopbrengst. De koopsom wordt ontvangen na de onherroepelijk verklaarde omgevingsvergunning. Het eerste deel van de opbrengst is verwacht in 2026, het restant zal volgen in 2027. 

Product 911 Rente en treasury leningen korter dan 1 jaar
De rentelasten van de rekening-courant-rekening valt per saldo € 57.000 gunstiger uit dan begroot en de bankkosten zelf vallen € 44.000 lager uit dan begroot. Beide zijn posten waar niet actief op gestuurd kan worden en zijn de weerslag van dagelijkse schommelingen binnen de liquiditeitsstromen.

Product 913  Onvoorziene lasten
Er is in 2025 geen beroep gedaan op het budget voor onvoorziene lasten. Op grond van voorschriften begroting (Provincie en BBV) dienen wij hiervoor een budget op te nemen van in dit geval € 100.000 (nu een voordeel).

Product 914 Algemene uitkering
Het voordeel van € 1.506.000 wordt deels veroorzaakt door een hogere algemene uitkering bij de Decembercirculaire 2025 (€  870.000) en diverse verrekeningen van het jaar 2025 (€ 622.000). Voor een toelichting op de hogere algemene uitkering bij de Decembercirculaire 2025 wordt verwezen naar Raadsinformatiebrief 011-26.

Product 102 Openbare orde en veiligheid
Ondermijning
Op ondermijning is een voordeel van 123.000 euro ontstaan. Er is in 2025 minder ingehuurd. Daarnaast is een deel van de inhuur in rekening gebracht bij derden. 

Pilot samenwerken sociaal en veiligheidsdomein
In 2024 zijn via de algemene uitkering (decembercirculaire) middelen beschikbaar gesteld voor de samenwerking tussen het sociaal domein en het veiligheidsdomein. Deze middelen zijn destijds overgeheveld naar 2025.
Het doel van deze middelen is om in de praktijk te leren hoe de samenwerking tussen het sociaal domein en het veiligheidsdomein vorm kan krijgen, met als doel meer kansen en perspectief te bieden aan risicovolle en kwetsbare groepen. De samenwerking is in 2025 tot stand gekomen, maar wordt gefinancierd uit bijdragen van externe partijen. Hierdoor is het beschikbare budget in 2025 niet aangesproken. In het najaarsbericht 2025 is hierover reeds gerapporteerd. Omdat de middelen vanuit 2024 zijn overgeheveld naar 2025, was tevens een onttrekking uit de reserve begroot. Doordat het budget niet is ingezet, heeft deze onttrekking niet plaatsgevonden.

Product 951 Mutaties reserves beleidsveld 1
De afwijking op dit product wordt veroorzaakt door:
- Lagere onttrekkingen voor pilot samenwerken sociaal en veiligheidsdomein van € 165.000.

Product 203 Onderhoud wegen, straten en pleinen
In de laatste maanden van 2025 zijn meer meldingen afgesloten waardoor we meer degeneratieopbrengsten hebben gerealiseerd dan begroot. Hier zitten o.a. enkele grote afvalwerkzaamheden tussen voor een bedrag van € 80.000.

In 2025 hebben we meer leges kleine graafwerkzaamheden ontvangen voor een bedrag van € 45.000 in verband met aansluitingen aan de woningen van glasvezel.

Daarnaast hebben we omtrent leges en degeneratie in boekjaar 2025 nog enkele opbrengsten uit 2024 ontvangen . Dit komt door de overstap naar een automatische factureren programma.

Het aantal laadpalen is in de afgelopen jaren uitgebreid (van 5 stuks in 2016 naar 27 stuks in 2025).  De laadpalen worden, mede door het toenemende aantal elektrische en hybride voertuigen, ook intensiever gebruikt. Dit heeft een positieve invloed op de inkomsten, van € 92.000,  die voortkomen uit deze laadpalen. 

Product 205 Verkeersmaatregelen
Last mile Haven
In het Najaarsbericht 2025 is voorgesteld het resterende budget van de Last mile Haven over te hevelen. De werkzaamheden konden niet allemaal in 2025 worden uitgevoerd. Het bedrag dat overgeheveld wordt is € 155.000.

Mobiliteitsplan
Er is minder uitgegeven aan het mobiliteitsplan. Dit resulteert in een voordeel van € 246.000.  Dit bedrag wordt overgeheveld naar 2026 conform het Najaarsbericht 2025.  Hiertegenover staat een lagere onttrekking vanuit de beleidsreserve. De gelden voor de uitvoering van het in maart 2023 vastgestelde Mobiliteitsplan 2030 zijn nodig voor de totale uitvoeringstermijn van dit plan, namelijk 2023 – 2027. 

Product 952  Mutaties reserves beleidsveld 2
De lagere onttrekking dan geraamd op dit product wordt veroorzaakt door lagere lasten voor het mobiliteitsplan (product 205). Conform het Najaarsbericht 2025 wordt dit budget overgeheveld naar 2026.

Product 303 Economische ontwikkeling
De hogere lasten op dit product worden grotendeels gecompenseerd door hogere baten. Het gaat om doorbelaste inhuurkosten voor mobiliteit naar een andere gemeente (€ 83.000), het doorberekenen van de kosten voor de dag van de techniek (€ 8.000) en kosten voor regiodeal Smart Port waar een subsidie tegenover staat (€ 35.000).
Daarnaast zijn meer kosten gemaakt voor het beleidsveld economie dan geraamd (€ 10.000). Deze overschrijding komt met name door de (meer)kosten voor onderzoeken (externe ruimtebehoefte en integrale samenhang projecten Haven 8 Oost (afronding)). Er is een aanvullende bijdrage verstrekt aan Parkmanagement voor het aanbrengen van camerabeveiliging voor bedrijventerrein Zanddonk (€ 30.000). Dit betreft een eindafrekening van de bijdrage die in 2024 is verstrekt. Aan Parkmanagement is verder een bedrag van € 22.000 doorbelast voor energiekosten.

Product 304 Bedrijfsloket en -regelingen
De lagere lasten op dit product worden met name veroorzaakt door lagere uitgaven dan geraamd voor het werkbudget Binnenstad. In het Najaarsbericht 2025 wordt een bedrag van € 50.000 overgeheveld naar 2026. In 2025 en 2026 is, als onderdeel van het werkbudget, een incidenteel budget van € 75.000 opgenomen voor cofinanciering Bedrijveninvesteringszone Waalwijk centrum (BIZ). Dit budget is bestemd voor gezamenlijke projecten, geïnitieerd door de BIZ, die bijdragen aan de levendigheid van het centrum en aansluiten bij de doelstellingen en het uitvoeringsprogramma van de Actualisatie centrumvisie 2024. Bij het collegebesluit BIZ van 11 juli 2025 is gelijktijdig met de toekenning van de subsidie deze cofinanciering aan de BIZ toegezegd. Diverse van deze projecten zijn of worden opgestart in 2025 (zoals vergroening van de Stationsstraat € 25.000), andere projecten worden opgestart eind 2025, begin 2026. Het resterende budget wordt daarvoor overgeheveld naar 2026.

Product 853 Grondexploitatie, bedrijven en winkelgebieden
Dit product dient in relatie te worden gezien met product 961 Mutaties reserves grondexploitatie beleidsveld 3. Het saldo van beide producten bedraagt € 0. Daarnaast is het van belang dat deze producten worden gezien in samenhang met de Nota grondexploitatie, die jaarlijks gelijktijdig met de jaarrekening wordt opgesteld. In deze nota wordt inzicht gegeven in de reeds lopende en toekomstige exploitaties. Hierbij gaan we in op de te lopen risico's en de voor afdekking van de risico's gevormde reserve Grondexploitatie. Ook wordt een beeld gegeven van de financiële stand van zaken. Daarnaast worden toekomstige uitgaven en inkomsten ingeschat. Meer informatie staat in de paragraaf Grondbeleid en de toelichting op de balans.
In de begrotingswijziging bij het Najaarsbericht zijn op basis van de in juni 2025 door de raad vastgestelde Nota grondexploitatie de ramingen op de producten 852 en 853 voor de grondexploitatie bijgesteld. De raming voor de grondexploitatie van De Els is hieraan afzonderlijk toegevoegd aangezien deze grondexploitatie door de raad pas in mei 2025 is vastgesteld en nog geen onderdeel uitmaakte van de Nota grondexploitatie.  De raming  voor De Els is hierbij echter verwerkt op product 852 in plaats van op product 853. In werkelijkheid heeft een juiste verantwoording plaatsgevonden op product 853 waardoor nu een afwijking ten opzichte van de begroting ontstaat.
Daarnaast is er een voorziening gevormd en zijn enkele eerdere winstnemingen deels teruggedraaid. Via product 961 staan hier onttrekkingen ten laste van een reserve tegenover.

Product 961 Mutaties reserves Grondexploitatie beleidsveld 3
De afwijking op dit product wordt veroorzaakt door niet geraamde onttrekkingen uit reserves vanwege het vormen van een verliesvoorziening voor De Els (€ 4 mln) en correcties op eerdere winstnemingen voor Akkerlanen (€ 0,04 mln), Haven 8 Oost (€ 1,2 mln) en Haven 8 West (€ 2,7 mln).

Product 407 Huisvesting bijzonder basisonderwijs
Gemeente Waalwijk huurt bij Casade verschillende ruimtes voor onder andere basisschool Baardwijk, kinderopvang, een gymlokaal en welzijnsruimten. De ruimten voor de kinderopvang verhuurt de gemeente door aan MIKZ Kinderopvang. De indexaties op deze huurkosten zijn al enkele jaren hoger dan de indexatie die de gemeente toepast op de begroting. Dat leidt tot een overschrijding op de huurkosten van € 118.000. Daarnaast zijn in 2025 € 104.000 minder baten ontvangen dan begroot. De nadeel wordt voornamelijk door de lagere huurontvangsten van basisschool Baardwijk.

Product 409 Huisvesting voortgezet onderwijs
Het voordeel van € 98.000 wordt veroorzaakt door lagere doorcentralisatievergoedingen aan scholen.

Product 411 Lokaal onderwijsbeleid
Onderwijsachterstandenbeleid Rijk (OAB)
Voor het Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) ontvangt de gemeente middelen via een specifieke uitkering van het Rijk (SPUK). De hoogte van deze uitkering wordt jaarlijks door het Rijk vastgesteld. Deze vaststelling is niet tijdig verwerkt in het Najaarsbericht 2025, waardoor de baten in 2025 € 240.000 hoger uitvallen dan begroot.
De jaarlijkse bijstelling van de OAB-middelen hangt samen met de ontwikkeling van de lasten, die evenredig of zelfs sterker stijgen. Dit is ook in 2025 het geval. De lasten voor de uitvoering van het OAB zijn € 310.000 hoger dan begroot.
Per saldo leidt dit in 2025 tot een negatief resultaat van € 70.000 op deze SPUK-regeling. Dit negatieve resultaat wordt gedekt uit positieve resultaten uit voorgaande jaren. Deze middelen zijn binnen de gemeentefinanciën gereserveerd om incidentele tegenvallers op te vangen, zonder dat dit ten laste komt van de reguliere gemeentelijke middelen.
Daarnaast is er sprake van een voordeel van € 236.000 door een terugvordering van subsidie over 2024 bij VE-partners. Dit komt doordat het aantal gerealiseerde kindplaatsen lager was dan het aantal waarvoor vooraf subsidie is verstrekt.

Waalwijk stad van kennis en talent
Zoals in het Najaarsbericht 2025 is gerapporteerd, is dit budget in 2025 niet benut. Doordat de benodigde capaciteit niet geregeld kon worden, zoals aanvankelijk voorzien, is het project (deels) later opgestart dan gepland.
De inspanningen hebben in 2025 wel geleid tot een belangrijke mijlpaal: het toekennen van een RIF-aanvraag om mbo-onderwijs bij Waalwijkse bedrijven te gaan organiseren. In het Najaarsbericht is aangegeven dat de middelen worden overgeheveld, zodat de activiteiten in 2026 ook kunnen worden begeleid. Daarna zullen de activiteiten structureel moeten worden gedekt, of zullen er andere keuzes gemaakt moeten worden ten aanzien van het wel of niet voortzetten van de begeleiding van deze activiteiten.

Product 610 Kinderopvang
In de uitvoering van kinderopvang wordt het begrote bedrag in de regel niet gehaald. Dit komt doordat wordt uitgegaan van een maximum aantal kindplaatsen. Als dit aantal plaatsen niet wordt gehaald, worden de verstrekte subsidies lager vastgesteld. Het verschil moet aan de gemeente worden terugbetaald. In 2025 leidt dit tot een onderbesteding ten opzichte van de begroting van € 90.000. Er is de afgelopen jaren wel een trend dat door kosten- en loonstijgingen de subsidiebedragen hoger worden, terwijl het aantal ingevulde kindplaatsen niet stijgt.

Product 954 Mutaties reserves beleidsveld 4
De afwijking op dit product wordt veroorzaakt door:
-    Lagere onttrekkingen voor Waalwijk Stad van kennis en talent van € 44.000;
-    Lagere onttrekkingen voor tijdelijke uitbreiding Koningsschool van € 306.000;
-    Lagere onttrekkingen voor huisvesting koningsschool van € 32.000.

Product 209 Afwatering, waterlossingen etc.
In 2025 is maar minimaal gebaggerd. Gemeente Waalwijk is volgend aan het Waterschap. De niet bestede middelen van €200.000 worden gestort in de egalisatiereserve baggerplan. Deze reserve is bedoeld om de baten en lasten van het product afwatering en waterlossingen te egaliseren. In het kader van de Waterwet artikel 5.23 is de gemeente ontvangst- en afvoerplichtig met betrekking tot vrijkomend afval uit de waterpartijen. Het waterschap is de beheerder van de waterlopen.

Product 501 Zwembaden
Op de post Elektra is op dit product een tekort te zien van € 75.000. Gemeentebreed zien we bij de kostensoorten elektriciteit en gas 2025 als werkelijke kosten € 1.580.239, waarbij € 1.484.310 was gebudgetteerd. Dit betekent een overschrijding van € 95.929 ofwel 6,5%. Energiekosten zijn afhankelijk van de klimatologische omstandigheden. Zo wordt meer elektriciteit verbruikt voor koeling bij een warme zomer en meer gas bij een koude winter. Vanwege de warmtepompen wordt ook in de winter tegenwoordig meer elektriciteit verbruikt. Energieleveranciers hanteren, zelfs met de grotere risico’s vanwege een wispelturige energiemarkt, een bandbreedten van + en – 10%, waarbinnen standaardprijzen en voorwaarden gelden. In dat perspectief is de afwijking binnen de marges.

Onderhoud gebouw
Het budget voor onderhoud gebouwen is in 2025 overschreden met een bedrag van € 62.000. Zwembad Olympia is inmiddels zestien jaar in bedrijf. De accommodatie komt hiermee in een fase van eerste technische afschrijvingen. Het aantal reparaties in 2025, als gevolg van storingen, bevestigt dit. Een voorbeeld hiervan is het forse aantal storingen op de zout-elektrolyse installatie van Olympia, waarmee de waterkwaliteit wordt geborgd. Het streven is deze in de zomer van 2026 te vervangen. Op zwembad Zidewinde waren – zoals bekend – ook veel storingen te verhelpen i.v.m. de verouderde zwemwaterinstallatie. Deze wordt momenteel vervangen.

Product 502 Sporthallen
Op het product Sporthallen is een voordeel te melden van € 116.000. Het gaat specifiek om het budget voor het onderhoud aan de gebouwen. Vanuit vastgoed (RBL) wordt ernaar gestreefd dat de diverse onderhoudskosten in totaal binnen de begroting blijven. Hierbij is het beeld zo, dat het bij bepaalde gebouwen tot een overschrijding leidt, en bij andere  gebouwen sprake is van onderschrijdingen. We zien in de uitgaven op het onderhoud terug dat we bij de gemeentelijke sporthallen in 2025 ruim binnen begroting zijn gebleven.

Product 506 Recreatieve voorzieningen
De lagere lasten op dit product worden veroorzaakt door 2 budgetten die onderdeel uitmaken van de budgetoverheveling in het Najaarsbericht 2025. Het gaat om een bedrag van € 40.000 voor het Hoefsvengebied en een bedrag van € 100.000 voor recreatieve voorzieningen Westelijke Langstraat.

Product 511 Sportbeleid
Vanuit de rijksregeling Brede Regeling Combinatiefuncties geldt een afbouwregeling tot 2027 voor de inzet van de buurtsportcoach als vakdocent gymonderwijs in het primair onderwijs. Dit wil zeggen dat er tot 2027 buurtsportcoaches vanuit de gemeente worden ingezet als vakdocent op scholen. De afbouwregeling heeft als doel om in de toekomst de buurtsportcoaches enkel in te zetten voor extra aanbod tijdens schooltijd en in de naschoolse tijd en niet meer ter vervanging van vakdocenten. Vanaf 2024 is de afbouwregeling gefaseerd ingegaan, zodat het onderwijs vanaf 1 januari 2027 de vakdocent in dienst heeft en volledig financiert. De lasten die de gemeente momenteel heeft voor inhuur van buurtsportcoaches zijn daardoor lager en de baten door cofinanciering van de scholen staan lager begroot dan gerealiseerd. Dit komt doordat er meer gebruik van de regeling is gemaakt dan verwacht.

Product 514 Schoenenkwartier
Het saldo op product Schoenenkwartier bedraagt € 97.000 en wordt grotendeels veroorzaakt door de vervanging van inventaris. De raad is hierover geïnformeerd via een raadsinformatiebrief. De kosten voor de vervanging van de inventaris worden gedekt uit de reserve Schoenenkwartier en heeft per saldo geen effect op het jaarrekeningresultaat. Daarnaast zijn de jaarlijkse onderhoudskosten in 2025 hoger uitgevallen dan begroot, wat eveneens bijdraagt aan het nadeel op dit product.

Product 955 Mutaties reserves beleidsveld 5
De  lagere onttrekkingen dan geraamd op dit product zijn het gevolg van lagere lasten voor de volgende producten:
- Lagere onttrekkingen van € 48.000 voor sportbeleid (product 511);
- Lagere onttrekkingen  van € 60.000 voor Jongeren Op Gezond Gewicht (product 511).

Daarnaast is een hogere onttrekking  € 41.000  voor de dekking van de vervanging van inventaris Schoenenkwartier.

Product 605 Maatschappelijke werk
Bij het Najaarsbericht 2025 is een voorstel ingediend om een deel van het budget dat overblijft in 2025 op het product 605 Maatschappelijke werk, over te hevelen naar 2026.
Voor de toelichting verwijzen we naar het Najaarsbericht 2025, budgetoverhevelingen 2025 naar 2026, punt 14.

Product 608 Samenlevingsopbouw
Voor de projectkosten van de Burgerbegroting is in de meerjarenbegroting € 300.000 aan incidentele middelen gereserveerd. Dit budget wordt over drie jaar verdeeld om de uitvoering van het project te waarborgen. Voor inwonersinitiatieven is in 2025 € 500.000 beschikbaar gesteld. Dit betreft de middelen voor de Burgerbegroting. In ronde 3 (voorjaar 2025) van de Burgerbegroting hebben inwoners voor een bedrag van € 691.642 aan projectideeën ingediend. In ronde 4 (september 2025) stemmen inwoners op deze ingediende ideeën, waarna duidelijk wordt welke initiatieven worden geselecteerd. De uitvoering van deze initiatieven vindt plaats in 2026. Van het beschikbare budget van € 500.000 wordt in 2025 naar verwachting € 215.000 besteed. Dit betekent dat een bedrag van € 285.000 resteert, dat wordt doorgeschoven naar 2026 voor de uitvoering van de geselecteerde initiatieven.

Voor Community Building (conform Kadernota 2025) is in 2025 budget beschikbaar gesteld. De uitvoering van de voorgenomen activiteiten heeft in 2025 nog niet (volledig) plaatsgevonden. In het Najaarsbericht 2025 is daarom reeds voorgesteld om het niet-bestede deel van dit budget over te hevelen naar 2026. Deze middelen blijven benodigd om de geplande activiteiten binnen Community Building in 2026 alsnog te realiseren, in samenhang met de verdere uitwerking van SamenRedzaam.

Het budget van € 55.000 dat was gereserveerd voor jongerenparticipatie, maakt onderdeel uit van de sociale basis. In 2025 is dit budget niet benut, mede door de herijking van de inzet binnen het sociaal domein en de incidentele aard van het budget. De bedoeling is om vanaf 2026 meer structureel invulling te geven aan jongerenparticipatie middels het inzetten van een buitenverbinder in het wijkteam. Hierbij wordt ingezet op het vertalen van de stem van jongeren naar de gemeente (binnenverbinder), de begeleiding van jongereninitiatieven en het versterken van de verbinding tussen deze initiatieven, met als doel betekenisvolle jongerenparticipatie. In het Najaarsbericht 2025 is voorgesteld om het bedrag van 2025 over te hevelen naar 2026.

Product 609 Jeugdwerk

Uitvoeringsbudget Jong in Waalwijk
Het budget voor Jong in Waalwijk is niet volledig ingezet ten behoeve van “Samen Redzaam, pijler jeugd”. In 2025 was nog onvoldoende duidelijk welk aanbod binnen de sociale basis als indicatievrij aanbod zou worden opgenomen. Hierdoor is het beschikbare budget niet volledig benut. 

Product 611 Woonzorgzones
Voor BaLaDe is in 2025 een bedrag van ongeveer €45.000 terugontvangen voor betaalde servicekosten in 2024.

Product 612 Maatschappelijk zorg en begeleiding
Opvang ontheemden
De lasten en baten voor de opvang van Oekraïense ontheemden wijken beide af van de begroting. De lasten voor huisvesting zijn lager dan vooraf geraamd. Aangezien deze kosten volledig worden vergoed door het Rijk, zijn ook de baten lager dan begroot. De opvang van ontheemden verloopt daarmee per saldo resultaatneutraal.

HAR-gelden
Sinds september 2022 worden Oekraïense ontheemden en statushouders opgevangen in het hotelgebouw in Sprang-Capelle. Deze opvanglocatie in het voormalige NH-hotel dient daarbij als regionale doorstroomvoorziening voor statushouders. De businesscase is gebaseerd op de opvang van 241 Oekraïense ontheemden. Daarnaast is in het opvanghotel plaats voor 25 statushouders. Voor de opvang van statushouders wordt een vergoeding ontvangen op basis van de hotel- en accommodatieregeling (HAR). De ontvangen vergoedingen zijn hoger dan de gemaakte kosten, waardoor een voordeel van € 448.000 ontstaat. Dit bedrag wordt toegevoegd aan de reserve Integratie en huisvesting van noodverblijfsituaties 2023.

Subsidie doorstroomlocatie
Voor de Waalwijkse doorstroomlocatie voor jonge statushouders en jonge Waalwijkers aan de A. van Burenstraat wordt een vergoeding ontvangen vanuit de SPUK-regeling. Deze vergoeding wordt verstrekt op basis van een normbedrag per persoon, per dag en voor het eerste jaar dat een statushouder woont op de doorstroomlocatie. We ontvangen middelen in de jaren 2025-2028. De middelen die we per jaar ontvangen lopen niet gelijk met de uitgaven. Hierdoor ontstaat een voordeel van € 127.000 op deze locatie in 2025. De middelen die we in 2025 over hebben, zijn daarom in 2026 nodig om de doorstroomlocatie te bekostigen.

Product 614 Inkomensvoorzieningen
In 2025 heeft de afrekening van de TOZO-regeling 2023 (Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers) plaatsgevonden voor een bedrag van € 158.000. Dit betreft een Specifieke uitkering regeling die voor de gemeente kostenneutraal verloopt. Aan de batenkant staan hier ook ontvangsten tegenover. 

De kosten voor de individuele inkomenstoeslag van €214.000 zijn in werkelijkheid verantwoord op product 615, terwijl het budget op product 614 staat. Dit leidt tot een voordeel op product 614 en een nadeel op product 615 (per saldo budgettair neutraal).

Product 615  Minimabeleid/armoedebeleid
Bijzondere bijstand
Met het Najaarsbericht 2025 (NJB25 / 6.03) zijn de kosten van Bijzondere bijstand naar boven bijgesteld. Deze stijging wordt vooral veroorzaakt door de stijgende kosten van de eigen bijdrage bewindvoering.  Sinds 2014 vormt verkwisting een grondslag voor bewindvoering en sindsdien zien we ( maar ook landelijk) een sterke stijging van de kosten.  Het is niet mogelijk om voor dit onderdeel een kostenbesparing te realiseren. Als een onder bewind gesteld persoon met een laag inkomen zich meldt voor bijzondere bijstand dan moet deze toegekend worden. Inmiddels is hier landelijk al de nodige jurisprudentie op verschenen waaruit blijkt dat gemeenten nagenoeg geen instrument in handen hebben om deze kosten terug te dringen. In 2026 worden de richtlijnen bijzondere bijstand door Baanbrekers herzien. Gemeenten zijn, mede door deze ontwikkeling,  in het voortraject bij betrokken. Daar waar er mogelijkheden zijn om te komen tot besparingsvoorstellen worden deze meegenomen. Echter de mogelijkheden zijn op dit moment beperkt en dit gaat niet leiden tot een kostenbesparing. 

De kosten voor de individuele inkomenstoeslag van €214.000 zijn in werkelijkheid verantwoord op product 615, terwijl het budget op product 614 staat. Dit leidt tot een voordeel op product 614 en een nadeel op product 615 (per saldo budgettair neutraal).

Armoedebeleid, cultuurpas, Jeugdcultuur- en sportfonds
Sinds 1 januari 2025 is de beleidsmatige armoedegrens voor de PasWijzer verhoogt naar 130% van het geldende sociaal minimum niveau.  In 2025 is er Armoedemonitor en een Minima-effectrapportage opgesteld. Beide documenten vormen, tezamen met de gesprekken met maatschappelijke partners, de basis van de nota bestaanszekerheid die op 9 oktober 2025 behandeld is in de Raad.  Uit de onderzoeken kwam naar voren dat het gebruik van zowel lokale als landelijke minimavoorzieningen aan de lage kant is, terwijl de minimagezinnen de voorzieningen nodig hebben om maandelijks rond te komen. In oktober is besloten dat in 2026 wordt gestart met het meer bekendheid geven aan voorzieningen en het gebruik van de voorzieningen wordt gestimuleerd. Gelet op de conclusies uit genoemde onderzoeken is er een onderbenutting van € 26.000 in 2025 te verklaren.

Vanwege het ophogen van de beleidsmatige armoedegrens naar 130% zijn er ook voor het Jeugdcultuur en sportfonds Sport en Cultuur extra middelen beschikbaar gesteld. In totaal is er een onderbenutting van € 25.000 in 2025.

Armoedebestrijding Kinderen
Met de Stichting Babyspullen is een overeenkomst gesloten waarbij er  de afspraak ligt dat afrekening plaatsvindt op basis van het aantal daadwerkelijke verstrekte pakketten met een maximum € 8.000 per jaar is.  Afgelopen jaar is het maximale bedrag niet gehaald. Daarnaast geldt voor deze kostenpost dat er een vrije variabel is.   Jaarlijks vindt via de meicirculaire een bijstelling plaats op basis van een vaste formule aandeel kinderen armoede. Afgelopen twee jaar heeft dit geleid tot een negatieve bijstelling van het totale budget. In 2025 is er een onderbenutting van €17.000.

De Sterkste Schakel
In samenwerking met de Universiteit van Tilburg (Zero Poverty Lab) is er afgelopen 5 jaar, met 2025 als laatste jaar, een Pilot geweest waarbij gezinnen met kinderen worden begeleidt met als doel de vicieuze cirkel van generatiearmoede te doorbreken. De onderzoeksfase is afgerond en het project is in 2026 omgezet in structurele aanpak. De niet bestede middelen in 2025 hebben te maken met verminderde inzet van de Universiteit van Tilburg. Dit is een incidenteel voordeel.  De rol van de Universiteit van Tilburg wordt in 2026 en verder opgepakt door de gemeente.

Alleenverdienersproblematiek
Door een weeffout in (belasting) wetgeving kunnen gezinnen onder bepaalde omstandigheden een verzamelinkomen hebben wat lager is dan de voor hen geldende bijstandsnorm.  Deze weeffout wordt hersteld, maar ter overbrugging dienen gemeenten via de bijzondere bijstand een reparatie uit te voeren. Hiervoor worden gemeenten  gecompenseerd.  De niet benutte middelen van € 119.000 moeten gezien worden als een eenmalig voordeel.

Product 616 Uitstroombevordering
Medewerkers van sociaal ontwikkelbedrijven ondervinden nadelige gevolgen van de fiscale maatregelen uit het Belastingplan 2025. In de decembercirculaire 2025 is € 40 miljoen voor 2025 toegevoegd om medewerkers van sociaal ontwikkelbedrijven compensatie te bieden voor deze nadelige gevolgen. Waalwijk heeft een bedrag van in totaal €280.000 ontvangen, welke in het najaar 2025 ook is uitbetaald aan de medewerkers van Baanbrekers. Door de latere verschijning van de decembercirculaire kon er geen begrotingswijziging meer plaatsvinden en zijn de baten niet op product 616 geboekt.

De uiteindelijke exploitatiebijdrage 2025 aan Baanbrekers was € 122.000 hoger dan de begroting, maar de verwachte teruggave van het positief resultaat over 2024 was ook € 204.000 hoger dan eerder vastgesteld. Per saldo heeft dit een positief effect van € 82.000

De middelen die we via de septembercirculaire hebben ontvangen voor de implementatie van de Participatiewet in Balans zijn voor 2025 niet overgemaakt aan Baanbrekers. Het plan gaat in vanaf 2026, derhalve zijn de middelen over 2025 niet overgemaakt.

Product 630 Samenkracht en burgerparticipatie
Het budget voor vrijwilligersondersteuning wordt momenteel gedeeltelijk ingezet. Tegelijkertijd wordt binnen het programma SamenRedzaam gewerkt aan een bredere herijking van het beleid rondom de sociale basis, waar vrijwilligersondersteuning een belangrijk onderdeel van uitmaakt. In dat kader wordt bezien hoe de inzet van middelen effectiever en toekomstbestendig kan worden vormgegeven.

Omdat deze herijking nog in ontwikkeling is, wordt het beschikbare budget nog niet volledig aangewend. Om de middelen op een later moment doelgericht te kunnen inzetten, is in het Najaarsbericht voorgesteld om een deel van het budget over te hevelen naar 2026. Dit past binnen de bredere herschikking van middelen ten behoeve van de dekking van de Kadernota 2025, voor de jaarschijf 2026.

Het onderwerp vrijwilligers valt onder de sociale basis. Binnen dit domein wordt momenteel onderzocht hoe de ondersteuning van vrijwilligers verder kan worden versterkt. Daarbij wordt gewerkt aan drie samenhangende doelen:

• Het versterken van de kwaliteit van het vrijwilligerswerk door het ondersteunen van organisaties die met vrijwilligers werken op vraagstukken waar zij allemaal mee te maken hebben;
• Het versterken van de sociale betrokkenheid en samenredzaamheid door het matchen van vrijwilligers aan individuele inwoners met een hulpvraag;
• Het versterken van maatschappelijke initiatieven door het matchen van vrijwilligers aan organisaties die met vrijwilligers werken.

Product 631 Toegang sociaal domein
De afwijkingen ten opzichte van de begroting worden met name veroorzaakt door:
Implementatie Koers Sociaal domein
Voor SamenRedzaam zijn bij de Kadernota 2025 eenmalige middelen vrijgemaakt voor de uitvoering van het programma. De middelen zijn onttrokken uit de reserve sociaal domein. Voor 2025 zijn middelen ingezet voor het vrijmaken van medewerkers om actief bij te dragen aan de doelen van SamenRedzaam. Ook zijn uitgaven gedaan voor de monitor Sociaal Domein en eenmalige kosten voor pilots. De resterende middelen blijven in de reserve en zijn nodig gedurende de looptijd van het programma. 

Ombuiging besparingspotentieel Sociaal Domein
De ombuiging SamenRedzaam is in 2025 voor een groot deel gerealiseerd. Door een planmatige aanpak met behulp van de Valuecases 18- en 18 is een eenmalig voordeel ontstaan op Wmo begeleiding en Jeugdhulp lokaal van in totaal € 435.000. In de paragraaf Ombuigingen is dit verder toegelicht. 

Product 634 Maatwerk dienstverlening 18+
De toename van de inkomsten hangt direct samen met een toename in de inzet van hulp bij het huishouden. Door de grotere vraag naar deze dienstverlening zijn de bijbehorende eigen bijdragen € 64.000 hoger uitgevallen. 

Daarnaast ontvangen we vanuit Gemeente Tilburg  jaarlijks middelen per deelnemer, aan begeleid zelfstandig wonen t.b.v. hun ontwikkelingsgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD). Dit wordt afgerekend o.b.v. het aantal deelnemers, waarvan we achteraf pas weten om welke aantallen het gaat. In 2025 hebben we hier € 90.000 voor ontvangen. 

Product 635 Maatwerk dienstverlening 18-
Binnen de maatwerkvoorzieningen 18- is in 2025 sprake van een overschrijding van € 340.000 inclusief PGB Jeugdhulp van € 22.000. Deze afwijking sluit aan bij de derde regionale prognose en wordt met name veroorzaakt door hogere kosten binnen de segmenten hoogcomplexe zorg (segment 1), wonen (segment 2) en lichte jeugdhulp (segment 4). Hoewel lokaal wordt begroot op basis van de werkelijke aantallen en inzet van onder andere het Sociaal Lokaal Team (SLT) en praktijkondersteuners jeugd bijdraagt aan kostenbeheersing, leiden andere ontwikkelingen zoals hogere tarieven, complexere zorgvragen en langere trajectduur tot hogere kosten. Hierdoor ontstaat per saldo een beperkte overschrijding ten opzichte van de begroting. Hier tegenover is door inzet van het Jeugd- en Gezinteam (vanaf september Stevig Lokaal Team) de instroom in jeugdhulp segment 3 en 4 beperkt door indicatievrije hulpverlening en groepsaanbod. Dit heeft helaas nog geen effect op het jeugdhulpbudget segment 4 vanwege afschaling van Segment 1 naar Segment 4 met een hogere zorgzwaarte. Per saldo is na verrekening met lokale jeugdhulpbudget een overschrijding te verantwoorden van € 120.000

Product 956 Mutaties reserves beleidsveld 6
De lagere onttrekking dan geraamd op dit product is het gevolg van de volgende mutatie
- Lagere onttrekking vanuit reserve sociaal domein voor majeure project SamenRedzaam ad € 430.000. Restant is benodigd voor 2026 en volgende jaren
- Lagere onttrekking vanuit beleidsreserve voor Burgerbegroting voor € 300.000, waarvan € 23.000 projectkosten. 
- Minder dan benodigd inzet middelen vanuit reserve sociaal domein ad € 100.000 voor o.a. alleenverdienersproblematiek en echtscheidingsloket.
- Budgetoverheveling van 2024 naar 2025 lager dan begroot vanuit herverdeling middelen SamenRedzaam ad € 215.000

Product 956 Mutaties reserves beleidsveld 6
De hogere storting dan geraamd op dit product is het gevolg van de volgende mutatie:
- Storting van € 448.000 in de reserve opvang ontheemden, afkomstig uit het voordeel op de HAR-gelden.

Product 702 Vuilophaal en -afvoer
De voorziening afvalstoffenheffing is ingesteld op basis van de regelgeving van het BBV. Voor 2025 was er in de primaire begroting  een onttrekking geraamd van € 257.000, maar is er werkelijk een bedrag van € 665.000 gestort, een verschil van € 922.000 . De werkelijke mutatie in voorziening is gebaseerd op het saldo van de werkelijke baten en lasten 2025, inclusief overheadtoerekening en andere verrekeningen (o.a. kwijtschelding en BTW-lasten).  Dit wordt o.a. veroorzaakt door een goede opbrengst van papier en efficiënte inzameling. Ook zien we weer een lichting daling van de hoeveelheid restafval. Dit heeft een positief effect op de verwerkingskosten.

Product 703 Reinigingsrecht/afvalstoffenheffing
Er zijn in 2025 meer baten uit de  afvalstoffenheffing gerealiseerd (€ 5.131.000) dan begroot (€ 4.765.000), wat een voordeel oplevert van € 366.000.  Dit verschil is ontstaan doordat er in 2025  meer woningen zijn opgeleverd waardoor er meer vastrecht geïnd is. 

Product 706 Riolering 
De afwijking wordt onder andere veroorzaakt dooreen budgetoverheveling van € 221.000 voor het verwijderen loze riolering Molenstraat. In het Najaarsbericht 2025 is aangegeven dat deze werkzaamheden pas worden uitgevoerd nadat het bouwplan van Casade in de Molenstraat is gerealiseerd.
Ook zijn er in 2025 minder rioolstoringen geweest dan in 2024. Dit komt vooral door het droge voorjaar. Daarnaast  zijn er minder aanvragen voor een rioolaansluiting dan begroot.

Product 709 Volksgezondheid: subsidiebijdragen
In 2025 is een IZA-subsidie ontvangen die heeft geleid tot het doen van uitgaven. De bijbehorende uitgaven en opbrengsten ter hoogte van € 196.000 waren niet opgenomen in de begroting 2025.

Product 712 Duurzaamheid
Tegenover de hogere lasten op dit product staan ook hogere baten.
- Hogere uitgaven voor CDOKE-regeling (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid) van € 150.000. Hier staan ontvangen CDOKE-middelen tegenover. In de begroting wordt een zo goed mogelijke inschatting gemaakt, maar in werkelijkheid kan er toch een afwijking ontstaan.
- Hogere uitgaven voor het programma Grote Oogst van € 80.000. Hier staat een ontvangen bijdrage van de provincie tegenover.
- Hogere uitgaven met betrekking tot Transitie Visie Warmte (TVW) van € 60.000. Op basis van eerdere besluitvorming staat hier een onttrekking ten laste van de reserve duurzaamheid tegenover.
- Lagere uitgaven dan geraamd voor de voorbereidingskosten van de ontwikkelingen Wind- en zonnepark Haven/Ecopark van € 100.000. In de begroting was hiervoor een bedrag geraamd ten laste van de reserve duurzaamheid. In werkelijkheid zijn de kosten ten laste van de ontvangen CDOKE-middelen gebracht.

Product 957 Mutaties reserves beleidsveld 7 Volksgezondheid en milieu
In de begroting is een bedrag van € 100.000 geraamd ten laste van de reserve Duurzaamheid voor de voorbereidingen van de ontwikkelingen Wind- en zonnepark Haven/Ecopark. In werkelijkheid zijn deze kosten ten laste van de CDOKE-middelen verantwoord en heeft deze onttrekking niet plaatsgevonden. 

Product 801 Opbrengst omgevingsvergunningen
De opbrengst van de omgevingsvergunningen is € 1,2 miljoen hoger dan begroot. Naast dat er ongeveer 20% meer aanvragen zijn binnengekomen dan het jaar ervoor, zijn er ook enkele grote (soms langlopende) vergunningstrajecten afgerond. Zo zijn er in 2025 een hotel en diverse appartementencomplexen vergund die tot meer opbrengsten hebben geleid dan begroot. 

Product 802  Vergunningen
De hogere lasten hebben voornamelijk betrekking op het afnemen van extra licenties voor het softwarepakket. 

Product 809 Wonen
Voor het realiseren van 75 betaalbare woningen, waarvan de bouw in 2025 is gestart, wordt een realisatie impuls-subsidie van € 7.000 per woning ontvangen. Dit resulteert in een verwachte opbrengst van € 525.000 in 2025. In de begroting was geen rekening gehouden met deze extra subsidieopbrengst.

Product 848 Kosten gronden vaste activa
De hogere lasten worden met name veroorzaakt door het vormen van een voorziening voor het voorbereidingskrediet van de Kerkvaartse Haven. Op grond van de BBV-voorschriften is het niet toegestaan voorbereidingskosten langer dan 5 jaar te activeren. Voor de kosten die in het eerste jaar geactiveerd zijn is daarom een voorziening gevormd ten laste van de reserve Grondexploitatie. Op product 958 Mutaties reserve beleidsveld 8 staat hier dus een onttrekking tegenover.

Product 849 Faciliterend grondbedrijf, product 851 Algemene kosten bouwgrondexploitatie en product 852 Bouwgrondexploitatie wonen
Deze producten dienen in relatie te worden gezien met de producten 853 (beleidsveld 3) en de producten 961 (beleidsveld 3) en 962 (beleidsveld 8) Mutaties reserves grondexploitatie. Het saldo van deze producten bedraagt € 0. Daarnaast is het van belang dat deze producten worden gezien in samenhang met de Nota grondexploitatie,  die jaarlijks gelijktijdig met de jaarrekening wordt opgesteld. In deze nota wordt inzicht gegeven in de reeds lopende en toekomstige complexen. Hierbij wordt ingegaan op de te lopen risico's, de voor afdekking van de risico's gevormde reserve Grondexploitatie en wordt een beeld gegeven van de financiële stand van zaken. Daarnaast worden toekomstige uitgaven en inkomsten ingeschat. Meer informatie in de paragraaf Grondbeleid en de toelichting op de balans.
In de begrotingswijziging bij het Najaarsbericht zijn op basis van de in juni 2025 door de raad vastgestelde Nota grondexploitatie de ramingen op de producten 852 en 853 voor de grondexploitatie bijgesteld. De raming voor de grondexploitatie van De Els is hieraan afzonderlijk toegevoegd aangezien deze grondexploitatie door de raad pas in mei 2025 is vastgesteld en nog geen onderdeel uitmaakte van de Nota grondexploitatie.  De raming  voor De Els is hierbij echter verwerkt op product 852 in plaats van op product 853. In werkelijkheid heeft een juiste verantwoording plaatsgevonden op product 853 waardoor nu een afwijking ten opzichte van de begroting ontstaat.

Product 962 Mutaties reserves GREX beleidsveld 8
Dit product dient in relatie te worden gezien met de producten 849 Facilitair grondbeleid en 852 Bouwgrondexploitatie wonen. Het saldo van deze producten bedraagt € 0. Daarnaast is het van belang om dit product te bezien in relatie tot de Nota grondexploitatie, die jaarlijks gelijktijdig met de jaarrekening wordt opgesteld. In deze nota worden per locatie de winst- en verliesnemingen toegelicht.
De afwijking op dit product wordt veroorzaakt door:

• Hogere stortingen dan geraamd voor een bedrag van € 4,8 miljoen.
  Dit betreft met name de winstneming voor het complex Akkerlanen van € 4,4 miljoen. Deze winstneming is toegevoegd aan de reserve Grondexploitatie. Daarnaast is de verliesvoorziening voor het complex Landgoed Driessen met een bedrag van € 0,4 miljoen verlaagd. Dit bedrag is eveneens toegevoegd aan de reserve Grondexploitatie.
• Hogere onttrekkingen dan geraamd voor een bedrag van € 0,5 miljoen.
  Het gaat met name om het ophogen van de verliesvoorzieningen voor de facilitaire projecten Torenstraat (€ 0,3 miljoen) en Grotestraat 239-241 (€ 0,2 miljoen). Deze bedragen zijn ten laste van de reserve Grondexploitatie gebracht.