Paragraaf 5. Bedrijfsvoering

Excel-tabel

Omschrijving (toelichting)

De totale begrote personeelslasten laten een beperkt voordelig resultaat zien van € 300.216 ten opzichte van de werkelijke lasten. Het beeld in 2025 is vergelijkbaar met voorgaande jaren: de vaste personeelslasten vallen lager uit dan begroot, terwijl de kosten voor inhuur hoger zijn dan geraamd. Het voordeel op de vaste personeelslasten wordt voornamelijk veroorzaakt door vacatures die niet direct of moeilijk vervulbaar zijn, waardoor beschikbare budgetten niet volledig worden benut.

De hogere kosten voor inhuur hangen enerzijds samen met de inzet van tijdelijke capaciteit, onder andere gefinancierd vanuit incidentele rijksmiddelen. Anderzijds is inhuur ingezet ter vervanging van vacatures die niet of later konden worden ingevuld. Om de continuïteit van de werkzaamheden te waarborgen, is in die gevallen uitgeweken naar externe inhuur. Deze kosten worden grotendeels opgevangen vanuit het beschikbare salarisbudget. Daarnaast is sprake van inhuur op specifieke projecten, waarbij de begroting niet altijd vooraf is gespecificeerd naar kostensoorten. Hierdoor ontstaat op het onderdeel inhuur een overschrijding, terwijl op totaalniveau van de personeelslasten geen sprake is van budgetoverschrijding.

Ten opzichte van voorgaande jaren zijn de totale inhuurkosten in 2025 overigens aanzienlijk lager. Ten opzichte van 2024 bedraagt de daling circa € 2,5 miljoen en ten opzichte van 2023 circa € 1 miljoen. Deze afname is onder meer het gevolg van een volledig ingevuld managementteam met vaste medewerkers en een gerichtere inzet op het aantrekken van vast personeel in plaats van externe inhuur.

In de jaarrekening legt het college verantwoording af over negen criteria van rechtmatigheid. De eerste zes criteria, die betrekking hebben op getrouwheid en óók onderdeel zijn van rechtmatigheid, komen tot uitdrukking in de balans en het overzicht van baten en lasten. De drie specifieke rechtmatigheidscriteria komen tot uitdrukking in de rechtmatigheidsverantwoording en betreffen het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium.

Onderstaande afbeelding geeft dit grafisch weer.

Een en ander wordt hieronder nog kort toegelicht.

Voorwaardencriterium:

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. In het door het Auditcomité vastgestelde normenkader 2025 voor de jaarrekening 2025 is alle externe wetgeving en interne regelgeving per product opgenomen.

In de 1e lijn (binnen de afdeling) is in eerste instantie geregeld dat de actuele wet- en regelgeving wordt gebruikt, bijvoorbeeld het invoeren van de juiste tarieven 2025 wordt collegiaal gecontroleerd binnen teams. Daarnaast wordt bij de Verbijzonderde Interne Controle ook gecontroleerd of de juiste wet- en regelgeving is toegepast bij de betreffende processen. 

In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording 2025 is ook dit jaar prioriteit gesteld aan de steekproefsgewijze controles op de inkooptrajecten 2025. Sinds 2021 maken we bij de spendanalyse gebruik van het dashboard van inkoop, die meer inzicht geeft op de uitgaven per crediteur.

Begrotingscriterium:

Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten en lasten, alsmede de balansposten, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting, waarbij het juiste programma, de juiste investering, het toereikend zijn van het begrotingsbedrag, alsmede het begrotingsjaar van belang zijn.

Afwijkingen van de begroting (exploitatie en investeringen) (beleidsmatig en/of financieel) moeten geautoriseerd worden door de raad. Hiermee wordt toestemming gevraagd voor het te realiseren beleid en voor de besteding van het benodigde bedrag. Begrotingswijzigingen moeten volgens de Gemeentewet tijdens het jaar zelf nog door de raad worden vastgesteld. In Waalwijk is dit in 2025, evenals de voorgaande jaren, juist uitgevoerd.

In de jaarrekening 2025, onderdeel Analyse begrotingsafwijkingen is een nadere toelichting opgenomen van de begrotingsafwijkingen. Hierbij is aangegeven dat de overschrijding op beleidsveld 0, 3 en 7 niet onrechtmatig is gelet op eerdere besluitvorming hierover door de raad en anderzijds omdat de uitgaven geheel passen binnen het door de raad uitgezette beleid.

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium:

Onder misbruik wordt verstaan:
Het opzettelijk niet, niet tijdig, onjuist of onvolledig verstrekken van gegevens met als doel ten onrechte overheidssubsidies of -uitkeringen te verkrijgen of niet dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. 

Onder oneigenlijk gebruik wordt verstaan:
Het door het aangaan van rechtshandelingen, al dan niet gecombineerd met feitelijke handelingen, verkrijgen van overheidsbijdragen of het niet dan wel tot een te laag bedrag betalen van heffingen aan de overheid, in overeenstemming met de bewoordingen van de regelgeving maar in strijd met het doel en de strekking daarvan.

Binnen de gemeente Waalwijk worden zowel preventieve als controlerende acties uitgevoerd om het misbruik en oneigenlijk gebruik tegen te gaan. Preventief zijn de acties vooral gericht op het integer handelen van de ambtelijke organisatie. Daarnaast wordt binnen de administratieve organisatie met name ingezet op relevante functiescheiding en het 4-ogen principe om de kans op misbruik en oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk te beperken. Tevens wordt vanuit de Verbijzonderde Interne Controle bij de controle op de processen achteraf ook getoetst of regelgeving juist is toegepast met het juiste doel en de strekking daarvan.

Ook in 2025 is de Frauderisicobeheersing binnen de gemeente Waalwijk geactualiseerd. Dit proces is nog niet afgerond en zal ook nog in 2026 zijn beslag krijgen. Nieuwe ontwikkelingen, zoals Artificial Intelligence, zullen meegenomen worden in de frauderisicoanalyse. Hierdoor kunnen nieuwe fraudedreigingen voor de gemeente Waalwijk ontstaan.

In 2025 zijn geen bijzonderheden ten aanzien van misbruik en oneigenlijk gebruik geconstateerd.

In deze paragraaf lichten we de geconstateerde rechtmatigheidsafwijkingen boven de € 75.000 toe. Voor een totaaloverzicht van de geconstateerde rechtmatigheidsafwijkingen  verwijzen we naar de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening.

Volgens artikel 13 lid 3 worden enkel geconstateerde afwijkingen groter dan € 75.000 nader toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Dit betekent dat we niet nader ingaan op de korting op een subsidieaanvraag.

Totaal van de begrotingsonrechtmatigheden dat past binnen het vooraf vastgestelde beleid en daarmee vooraf als acceptabel is geduid vermelden en verwijzen naar dit vooraf vastgestelde beleid. Deze worden in overeenstemming met de financiële verordening artikel 13 lid 5 niet in deze paragraaf toegelicht, maar zijn wel opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

In 2025 zijn de volgende onrechtmatigheden geconstateerd van in totaal € 735.000. Naast overschrijding van het krediet verduurzaming Den Bolder betreft dit ook een aanbesteding uit voorgaande jaren die jaarlijks doorwerkt tot het moment dat de contracttermijn verstreken is of een nieuwe aanbesteding heeft plaatsgevonden.

Dat betreft:

·         Overschrijding krediet verduurzaming Den Bolder ad € 330.000;

·         De aanbesteding groen van Parkmanagement ad € 405.000 (uit voorgaande jaren).

De bovenstaande onrechtmatigheden in de jaarrekening 2025 zijn hieronder nader uitgewerkt om te voorkomen dat de onrechtmatigheid in 2026 nog steeds zal voortduren.

• Door het openhouden van Den Bolder gedurende de werkzaamheden is het tempo van de verbouwing langer geweest en heeft het werk langer geduurd en zijn de kosten hoger geworden. De overschrijding van het krediet hadden we eerder moeten melden aan de raad. Bij de P&C-rapportages gaan we hier eerder op anticiperen zodat overschrijdingen van kredieten tot een minimum worden beperkt.

• In 2021 heeft de rekenkamer onderzoek gedaan naar Parkmanagement. Eén van de aanbevelingen was het herzien van de taken en bevoegdheden tussen Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA) en Raad van Commissarissen (RvC). Hiertoe zouden de statuten aangepast moeten worden. Ook heeft de rekenkamer geadviseerd om de vermenging tussen "publiek en privaat" duidelijker te scheiden. Deze vermenging zorgde voor een terugkerende onrechtmatigheid. Het college heeft eind 2022 een collegevoorstel vastgesteld waarbij het alleenrecht voor Parkmanagement is gevestigd waarmee de vermenging publiek-privaat gescheiden zou moeten worden. Daarbij is geconstateerd dat onder Parkmanagement B.V. een nieuwe B.V. (Groen B.V.) opgericht diende te worden om de publieke taak (groenonderhoud- en beheer) in onder te brengen. De directeur van Parkmanagement B.V. kreeg de opdracht om de statuten aan te passen en om het vestigen van het alleenrecht in Groen B.V. juridisch te formaliseren. 

  Het formaliseren van het vestigen van het alleenrecht bleek complex en aanleiding tot verschil van mening tussen Parkmanagement B.V. en de eigenaar (gemeente). Het formaliseringstraject was daardoor in 2025 nog altijd niet afgerond, wat resulteerde in nog een jaar een onrechtmatigheid. Het juridisch goed inregelen van het alleenrecht en de actualisering van het contract (de beheersovereenkomst) waren bepalend voor het oplossen van deze onrechtmatigheid. We hebben geconcludeerd dat het vestigen van het alleenrecht in een aparte B.V. niet de gewenste oplossing bood en dat nog een jaar een onrechtmatigheid onwenselijk was. Daarom is per 1 januari 2026 het contract met Parkmanagement beëindigd en teruggehaald naar de gemeente. Het groenonderhoud en -beheer is voor 2026 Europees aanbesteed. 

  Dit vormt aanleiding om de huidige vorm en rol van parkmanagement opnieuw te herijken.               

Bedragen * € 1

De ontvangen specifieke uitkeringen (SPUK's) die via de SISA-bijlage in deze jaarrekening worden verantwoord, zijn níet in dit overzicht opgenomen. 
Zie hiervoor de SISA-bijlage en de specificatie van de vooruitontvangen posten, binnen het hoofdstuk "Toelichting op de balans".       

We hebben de gedragscode integer handelen in 2025  op de volgende manieren toegepast:

Belangenverstrengeling en aanbesteding
Jaarlijks wordt er een opgave gedaan van financiële belangen van de bestuurders. Als daar sprake van is, wordt dat gemeld op de gemeentelijke website. Binnen het college wordt open en transparant gesproken over mogelijke ‘gevoelige’ samenwerkingsrelaties. Indien nodig worden er passende besluiten genomen om iedere schijn van belangenverstrengeling tegen te gaan. In 2025 was dit niet aan de orde.

Nevenfuncties
Een overzicht van nevenfuncties wordt openbaar gemaakt op de website. Het onderwerp wordt besproken in het college als dat van toepassing is.

Informatie
Binnen het college worden vertrouwelijke stukken en thema’s ook vertrouwelijk gehouden. De agenda is hier ook op ingericht. Bij twijfel worden hier expliciete afspraken over gemaakt. In 2025 zijn geen situaties bekend waarbij hier niet zorgvuldig in is gehandeld.

Geschenken en giften
Bestuurders zijn bekend met de regeling. Alle geschenken en giften worden door het secretariaat per bestuurder geregistreerd, ongeacht de waarde die het betreft. Een overzicht van de geschenken en giften staat hier (document: Geschenken college 2025). 

Uitgaven en declaraties
Bestuurders zijn bekend met de regels. Via het secretariaat worden de declaraties ingediend, daarna gecontroleerd door HRM en geaccordeerd door de algemeen directeur. Een overzicht van de declaraties wordt per kwartaal openbaar gemaakt via de website. Kosten voor representatie worden eveneens gedeclareerd en via het secretariaat ingediend. Na akkoord van de algemeen directeur wordt een overzicht jaarlijks op de website geplaatst.

Gemeentelijke voorzieningen
Bestuurders hebben een bruikleenovereenkomst gesloten voor het zakelijk gebruik van gemeentelijke voorzieningen.

Reizen buitenland
In 2025 hebben geen buitenlandse reizen plaatsgevonden. 

Integriteitstoets
De integriteitstoets heeft plaatsgevonden voor alle bestuurders.

Beleidskader en Borging
De gemeente Waalwijk  beschikt over een volwassen structuur voor frauderisicomanagement, die door onze onafhankelijke accountant als voldoende is beoordeeld. Het fundament hiervan is een integriteitscultuur, verankerd in een integriteitsbeleid, gedragscode en klokkenluidersregeling. Integriteit is geen incidenteel onderwerp, maar een structureel onderdeel van het personeelsbeleid en de managementrapportages. 

Risicoanalyse en Risicokaarten
De jaarlijkse frauderisicoanalyse is ingebed in de planning-en-control cyclus. Hierbij maken wij gebruik van gedetailleerde risicokaarten die per proces de inherente risico's, de aanwezige beheersingsmaatregelen en het resterende restrisico inzichtelijk maken. In 2025 hebben we 89 risico’s gesignaleerd, die uitgewerkt zijn in risicokaarten. Ten opzichte van 2024 is dit een uitbreiding van één risico, namelijk het klachtenrisico.

Belangrijke uitkomsten uit onze risicokaarten voor dit verslagjaar:

• Beheerst niveau: Voor de kernprocessen (zoals inkoop, subsidies en het sociaal domein) zijn de risico’s intern beoordeeld als adequaat beheerst. De meeste restrisico's zijn gekwalificeerd als 'laag'.
• Focusgebieden: Specifieke aandacht is uitgegaan naar risico's op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door management (management override) en corruptierisico's.

Werking van de Interne Beheersing
De effectiviteit van de maatregelen op de risicokaarten wordt gemonitord door de Verbijzonderde Interne Controle (VIC). De VIC-rapportages over dit jaar bevestigen dat de preventieve maatregelen (zoals functiescheiding en autorisaties) en repressieve controles (zoals interne en verbijzonderde controles) conform opzet hebben gefunctioneerd. Dit draagt direct bij aan de afgegeven rechtmatigheidsverantwoording.

Incidenten en Meldingen
Gedurende het verslagjaar zijn er geen materiële fraude-incidenten geconstateerd die de getrouwheid van de jaarrekening beïnvloeden. Meldingen via de interne vertrouwenspersonen zijn conform het geldende protocol afgehandeld en geëvalueerd om het leereffect binnen de organisatie te vergroten. 

In de jaarrekening rapporteert het college ook over de aan het college gedane voorstellen van de rekenkamer, vergezeld van zijn standpunt daaromtrent en van de wijze waarop aan de voorstellen vervolg is gegeven. Dit doen we volgens Artikel 185a van de Gemeentewet.

In 2025 is door de Rekenkamer één rapportage gepubliceerd, namelijk het rekenkameronderzoek "Onderzoek woningbouwbeleid". Hieronder vindt u een opvolging van de gedane aanbevelingen:

Doorwerkingsonderzoek Parkmanagement

Naast het rekenkameronderzoek 2025 heeft de Rekenkamer ook een doorwerkingsonderzoek (rk_2025_doorwerkingsonderzoek_pmw.pdf) uitgevoerd naar de opvolging van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek ‘De governance van Parkmanagement Waalwijk’ (2021). De Rekenkamer constateert dat de gemeente stappen heeft gezet in het versterken van de governance, het scheiden van rollen en verantwoordelijkheden en het verbeteren van de interne aansturing en rechtmatigheid rondom Parkmanagement Waalwijk (PMW) en PMW Groen B.V.. Tegelijkertijd geeft het doorwerkingsonderzoek aan dat een aantal aanbevelingen nog om verdere uitwerking vraagt. Waaronder de juridische borging van taken, het actualiseren van statuten en het voorkomen van vermenging tussen publieke en private activiteiten. Ook de informatiepositie van de raad blijft een punt van aandacht.

Parallel aan het doorwerkingsonderzoek zijn aanvullende stappen gezet. Zo is het groenonderhoud teruggehaald naar de gemeente en opnieuw aanbesteed. Hiermee is vestiging van het alleenrecht in PMW Groen B.V. niet meer aan de orde. Daarnaast is afscheid genomen van de directeur-bestuurder van PMW en is een interim-directeur aangesteld. De interim directeur heeft onder meer de opdracht de resterende governance- en rechtmatigheidspunten zorgvuldig af te ronden.

In 2026 zetten we verdere stappen in de opvolging van de aanbevelingen. Daarbij worden de statuten aangepast, de verenigingenstructuur herzien en profielschetsen opgesteld voor een nieuw te werven directeur en RvC-lid. Daarnaast werken we aan een toekomstbeeld voor parkmanagement, met ontwikkelkansen, scenario’s en een voorkeursrichting met bijbehorende governance en rolverdeling.

Inleiding
Op 21 april 2021 heeft de Europese Commissie de voorgestelde Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) aangenomen. De geplande wijzigingen in de bestaande wetgeving zijn bedoeld om meer transparantie te bieden op het gebied van duurzaamheid en moeten leiden tot regelgeving die op termijn de duurzaamheidsrapportage op één lijn zullen brengen met de financiële rapportage. De eisen van de Europese Unie inzake duurzaamheidsverslaggeving zullen worden uitgebreid tot alle grote ondernemingen en beursgenoteerde ondernemingen. Dit betreft een rapportageverplichting.

Het college is van mening dat de gemeente deze ontwikkeling kan benutten om in de gemeentelijke P&C-cyclus de eigen bijdrage aan verduurzaming beter in beeld te brengen. Veel relevante informatie is al beschikbaar binnen onze bedrijfsvoering maar wel versnipperd. In deze paragraaf willen we een start maken om deze informatie te bundelen.

Relatie met SDG’s en Brede Welvaart
Met het vaststellen van de koers voor de strategische visie heeft de raad Brede Welvaart omarmd als kader voor al het gemeentelijk denken en handelen. Eerder heeft onze gemeente al gekozen om de impact van beleid en interventies te koppelen aan de 17 Sustainable Development Goals. Deze beide kaders benutten hetzelfde gedachtegoed waarbij gesteld wordt dat voor een goede kwaliteit van leven verder gekeken moet worden dan materiële welvaart. Een belangrijk verschil tussen de SDG’s en Brede Welvaart is echter dat de SDG’s als “ondeelbaar” zijn gedefinieerd: alle doelen zijn even belangrijk. Brede Welvaart gaat juist om de constatering dat er “uitruilen” plaatsvinden tussen verschillende dimensies.

Het verschil tussen deze twee kaders en ESG is dat we met de SDG’s en Brede Welvaart sturen én kijken naar de gehele gemeente (en daarbuiten), waarbij we bij ESG kijken naar de eigen bijdrage van de gemeente.

Huidige stand van zaken
Eerder hebben we bij de jaarrekening 2024 per dimensie (Environmental, Social en Governance) een beperkt aantal indicatoren gekozen. Bij deze jaarrekening over 2025 breiden we deze indicatoren uit. 

Environmental

Via https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/duurzaamheidsrapportage zijn nog andere scores inzichtelijk over dit onderdeel. Ook zijn via https://waalwijk.incijfers.nl/dashboard/duurzaamheid meer meetgegevens beschikbaar. 

Social
Op social rapporteren we in eerste instantie over de verhouding man-vrouw en de leeftijdsopbouw van de ambtelijke organisatie op 31-12-2025. 

Ook voor de Waalwijkse gemeenteraad rapporteren we over de verhouding man-vrouw en de leeftijdsopbouw op 31-12-2025.

Governance

Bij de jaarrekening 2024 rapporteerden we op dit onderdeel ook over het aantal WOO-verzoeken. Dit aantal verzoeken staat bij deze jaarrekening vermeld in de paragraaf Wet Open Overheid. Voor meer informatie hierover verwijzen wij u naar deze paragraaf.