De paragraaf Weerstandvermogen en risicobeheersing gaat in op de risico's van de gemeente Waalwijk, de risicobeheersing en de mate waarin de gemeente in staat is de risico's op te vangen via de weerstandscapaciteit. Niet alle risico’s zijn financieel. Sommige risico's hebben geen directe invloed op de middelen, maar zijn wel belangrijk om te kennen. Toch ligt in deze paragraaf de nadruk op financiële risico’s, omdat die belangrijk zijn voor het bepalen van het weerstandsvermogen. Dit is verplicht volgens de wet (Besluit Begroting en Verantwoording – BBV).
De gemeenteraad heeft op 18 juni 2015 het kader voor deze paragraaf vastgesteld en heeft instructies gegeven voor de manier waarop met risico’s en risicomanagement moet worden omgegaan (Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement 2015). Op 6 april 2023 heeft de raad besloten om de Nota risicomanagement gemeente Waalwijk ongewijzigd te blijven toepassen.
Risico's
Bij het uitvoeren van gemeentelijke processen en het nastreven van doelen heeft de gemeente te maken met tal van risico's. Risico's zijn te definiëren als 'de kans op optreden van een gebeurtenis met negatieve gevolgen voor de gemeente'. De opgenomen risico’s betreffen alle redelijk voorzienbare onzekerheden die niet vooraf kwantificeerbaar zijn en waarvoor daarom geen voorzieningen kunnen worden getroffen.
Risicomanagement en risico-inventarisatie
Risicomanagement is een set van activiteiten en processen die samen betrouwbare en tijdige informatie verschaffen, die de organisatie in staat stelt om noodzakelijke beslissingen te nemen om nadelige effecten bij het optreden van risico’s te voorkomen of te minimaliseren. Risicobeheer is vervolgens de operationele stap om risico’s op tijd te herkennen, te beoordelen en proberen te beperken.
Via risicomanagement en risicobeheer probeert de gemeente de effecten van de risico's op proces en doelbereiking te minimaliseren door bijvoorbeeld het 'zoveel mogelijk afdichten' van een open-eind regeling, door bevoegdheden in te perken, door extra controles/drempels in te bouwen of door risico's te verzekeren.
De gemeente maakt twee keer per jaar een risico-inventarisatie. Dit is een inventarisatie van de risico's, waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de gemeentelijke financiële positie. Per risico is vervolgens een risicokaart opgesteld met een toelichting, de beheersmaatregelen, het maximaal risicobedrag en de kans van optreden van het risico. Vervolgens is van alle risicokaarten gezamenlijk berekend hoeveel vermogen nodig is om de risico’s op te vangen.
Weerstandsvermogen
Het totale risicobedrag van de gezamenlijke risicokaarten bepaalt de benodigde weerstandscapaciteit. Dit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. Deze beschikbare weerstandscapaciteit is de hoeveelheid financiële middelen die beschikbaar is om de risico’s financieel op te vangen en bestaat uit de algemene reserve, de post onvoorzien en de ruimte om belastingen te verhogen (dit heet de onbenutte belastingcapaciteit).
Het weerstandsvermogen kan worden omschreven als de mate waarin een gemeente in staat is financiële tegenvallers (risico’s) op te vangen, teneinde haar taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen geeft daarmee de mate van robuustheid van de financiële huishouding weer. Dit is van belang om financiële tegenvallers te kunnen opvangen, zonder meteen te moeten bezuinigen. De beoordeling van het gemeentelijk weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de ratio weerstandsvermogen, die wordt bepaald door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit.