Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen

In deze paragraaf wordt ingegaan op het onderhoud van de kapitaalgoederen die in eigendom en beheer zijn van de gemeente. Het gaat hierbij onder andere om wegen, openbare verlichting, riolering, groen en gemeentelijke gebouwen. Het doel is deze kapitaalgoederen duurzaam en op het gewenste kwaliteitsniveau in stand te houden.

Het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen vindt plaats op basis van vastgestelde beleids- en beheerplannen. Hierin zijn onder andere de gewenste kwaliteit, de benodigde onderhoudsmaatregelen en de financiële gevolgen opgenomen. Voor onderhoudslasten die over meerdere jaren fluctueren, worden waar nodig voorzieningen ingezet om de lasten gelijkmatig over de jaren te verdelen.

In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de relevante beleids- en beheerkaders, de actuele staat van de kapitaalgoederen en de financiële gevolgen van het beheer en onderhoud. Uitgangspunt is dat voldoende middelen beschikbaar zijn om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behouden en achterstallig onderhoud te voorkomen.

Het Integraal Beheerplan 2020 (raad 19 november 2020) vormt het overkoepelende kader voor het beheer van de openbare ruimte. De verschillende beheerdisciplines zijn nader uitgewerkt in onderliggende beleids-, beheer- en uitvoeringsplannen. De voor het onderhoud relevante kaders worden per kapitaalgoed in deze paragraaf toegelicht.

Beeldkwaliteit

Wat willen we bereiken?

Om een uniforme standaard van kwaliteit te kunnen hanteren, is op basis van de landelijke richtlijnen van de Kwaliteitscatalogus een beeldbestek opgesteld. Hierin wordt door middel van afbeeldingen en tekstuele omschrijvingen aangegeven aan welke standaarden zaken dienen te voldoen. De kwaliteitseisen verschillen per gebied. In algemene zin kan worden gezegd dat voor het centrum en de gemeentelijke begraafplaatsen wordt gestreefd naar kwaliteitsniveau A. In alle andere plaatsen ligt de eis bij niveau B met uitzondering van het buitengebied hier betreft het niveau C. Een kaart laat zien waar welke kwaliteitseisen worden gesteld. Er wordt niet gestreefd naar A+ kwaliteit, omdat dit niveau een ideaal is dat vaak onrealistisch bewijst te zijn en hoog in de kosten oploopt.

In lijn met de ambities van de huidige coalitie staat bij alle keuzes die we maken in de openbare ruimte fysieke veiligheid en het veiligheidsgevoel wat dit oproept voor onze inwoners centraal.

Daarnaast gaat Waalwijk duurzaam vooruit, dus is het ook belangrijk dat duurzaamheid, mits realistische en betaalbaar, een vooraanstaande positie in beheer heeft. De term duurzaamheid is echter veelomvattend en kan op legio manieren worden geïnterpreteerd. Om deze redenen bevat het Integraal Beheerplan een integrale visie op duurzaamheid van alle beheerders, waarbij de focus ligt op:

Duurzamer versus Duurzaam 
Het uiteindelijke doel van een duurzaam Waalwijk is om de ecologische staat van de aarde zo min mogelijk te verstoren en door-de-mens-gemaakte verergering van het klimaat tegen te gaan. Een oplossing is niet pas duurzaam als het behalen van dit doel ermee volledig wordt verzekerd. Liever worden er nu kleinere, verduurzamende stappen genomen dan dat er lang wordt gewacht op de meest duurzame oplossing.

Duurzaamheid is een Investering 
Vaak wordt om financiële redenen gekozen vanuit een voornamelijk technisch duurzaam oogpunt; hoe langer iets kan blijven staan des te minder er hoeft te worden besteed aan vervangingen. Ecologische duurzaamheid wordt vaak gedacht de duurdere optie te zijn, ondanks dat de incidentele lasten vaak wel afnemend zijn. Duurzamer beheren vereist om die reden een ‘cultuurswitch’, waarbij duurzaamheid wordt gezien als een investering in de toekomst. Daarbij horen ook: duurzaam aanbesteden en meer initiatief nemen en lef tonen.

Sinds 2005 worden maatregelen in het kader van Verkeer, Onderhoud wegen (OW), het gemeentelijk rioleringsplan (GRP, sinds 2021 Integraal Waterplan Waalwijk IWW) en mogelijk bijkomende maatregelen samengevoegd in het Integraal Uitvoeringsprogramma, het IUP. Vanaf het IUP 2021-2024 is groen als vierde pijler toegevoegd.

Met het IUP willen we bereiken dat maatregelen die voortvloeien uit de vier disciplines wegen, verkeer, riolering en groen zo veel mogelijk worden gecombineerd. We geven invulling aan het coalitieakkoord door (verkeers)veiligheid als basisprincipe voor de inrichting van onze wegen, prioritering en keuzes toe te passen.

Ook wordt gekeken naar overige werkzaamheden aan de openbare ruimte, zoals verlichting, sport en spelen, kunst, maar ook ruimtelijke ontwikkelingen, projecten van Casade en werkzaamheden ten behoeve van nutsvoorzieningen. Door maximaal te profiteren van samenwerkingsvoordelen kunnen we kosten reduceren en voorkomen we extra of langdurige overlast voor inwoners en bedrijven. Het IUP heeft een planningshorizon van 4 jaar, bestaande uit een definitieve planning voor de komende 2 jaar en een doorkijk naar het 3e en 4e jaar. De IUP-projecten op de definitieve planning komen in voorbereiding in de komende twee jaar. De gemiddelde doorlooptijd van deze projecten is 3 à 4 jaar. De projecten op de doorkijk van het IUP voor het 3e en 4e planjaar, geven een indicatie voor de projecten die op de definitieve lijst voor het IUP 2027-2030, wat in 2026 ter vaststelling aan de raad zal worden aangeboden.

De dynamiek en uitdagingen in de planning en realisatie nemen steeds meer toe; door nieuwe inzichten, financiële aspecten, vergunningen, beperkte marktcapaciteit, energietransitie of te verwachten (ruimtelijke) ontwikkelingen kan de prioritering wijzigen.

Met het uitvoeren van de projecten in het IUP voldoen we aan de wettelijke verplichtingen en geven we invulling aan de beleidsstukken die voor de verschillende disciplines zijn vastgesteld.

Circulariteit is een belangrijk criterium tijdens de planvorming, aanbesteding en uitvoering van onze projecten, waarbij wij “niet onnodig vernieuwen – levensduurverlenging waar mogelijk” als centraal uitgangspunt hanteren, in lijn met het coalitieakkoord. Nut en noodzaak worden zorgvuldig afgewogen en onnodige investeringspieken voorkomen.

De volgende bedragen zijn indicatief voor de IUP-jaren 2027 en 2028:

Wat willen we  bereiken?

Conform het IUP zijn financiële middelen in de vorm van kredieten ter beschikking gesteld, onder andere voor reconstructies van wegen. Daarnaast zijn voor het jaarlijks reguliere onderhoud van wegen, straten en pleinen zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Riolering (Integraal Waterplan Waalwijk - IWW)

Wat willen we  bereiken?

Gemeenten hebben een zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Binnen de gemeente Waalwijk wordt dit vertaald in het Integraal Waterplan. Hierin is opgenomen hoe er invulling gegeven wordt aan deze zorgplichten. Om een goede werking van het rioolstelsel te kunnen waarborgen is het van belang deze goed te onderhouden en tijdig te vervangen.

Daarnaast is het zaak vervuiling van oppervlaktewater vanuit het rioolstelsel te voorkomen. Deze vervuiling vindt vooral plaats doordat bij zware regenbuien niet al het rioolwater naar de zuiveringsinstallatie kan worden afgevoerd en dan via een overstort terechtkomt in het oppervlaktewater. Andersom is het wenselijk schoon regenwater niet naar de zuivering af te voeren. Met het veranderende klimaat is het niet mogelijk om de afvoer van al het regenwater enkel via een rioolstelsel te garanderen. Berging, regenwaterafvoer naar oppervlaktewater en/of infiltratie binnen de openbare ruimte is hierbij noodzakelijk. Met name op infiltratie zal de komende jaren steeds meer de nadruk komen te liggen. Het vasthouden van het water is van groot belang om de steeds verdergaande verdroging tegen te gaan. We ontlasten hiermee het riool en kunnen zo optimaal de (beperkte) capaciteit gebruiken van het stelsel en de zuivering.

De ambitie voor Waalwijk luidt daarbij als volgt:

• We handelen water-robuust en klimaatbestendig bij het (her)ontwikkelen van onze gebouwde omgeving en nemen dit mee in onze ruimtelijke plannen. Vanuit het principe 'de vervuiler betaalt' wordt voor de noodzakelijke middelen gezorgd;
• We werken vanuit het huidige IWW toe naar een klimaatbestendig Waalwijk in 2043, waarbij we de gebouwde omgeving zo goed mogelijk water-robuust en klimaatbestendig inrichten. Leefomgevingsaspecten worden integraal opgepakt. De relatie natuur en water is versterkt; de relatie water en ruimtelijke inrichting geeft aan water voldoende ruimte, het afkoppelbeleid is uitgangspunt. Ook na 2043 blijven we klimaatbestendig bouwen. 

Wat moeten we onderhouden? 
Het areaal aan water en riolering is de afgelopen planperiode met 7 à 8% toegenomen. Er ligt bijna 350 km riolering met bijna 24.000 aansluitingen. Er zijn 325 pompgemalen in bedrijf. Het oppervlaktewater en de wadi’s hebben een oppervlak van 106 ha.

Door planmatig beheer en onderhoud zorgen we ervoor dat het stelsel naar behoren blijft functioneren. Daarnaast investeren we fors in rioolvervanging, daar waar mogelijk integraal in IUP-projecten.  De kwaliteit bewaken we door jaarlijks een deel van de leidingen te inspecteren. Het functioneren van de riolering toetsen we door modelberekeningen uit te voeren. 

Er zijn veel plannen die invloed hebben op de grondwaterstand: infiltreren, drinkwaterproductie en beoogde peilopzet. De grondwaterstand wordt gemonitord met een uitgebreid meetnet. Bij ontwikkelingen die nadelige consequenties kunnen hebben voor de grondwaterstand en daarmee voor onze inwoners en bedrijven, wordt afgestemd met de betrokken partners. 

Wat mag het kosten?
Het IWW 2025-2027 (raad 27 juni 2024) loopt tot en met 2027. In 2027 zal een nieuw IWW worden voorgelegd aan de raad, waarbij rekening wordt gehouden met de in het coalitieakkoord opgenomen streefdatum voor het bereiken van klimaatneutraliteit van 2043 naar 2050. In de planperiode 2025-2027 zien we toenemende kosten, met name door de uit te voeren rioolvervangingen en afkoppelinspanning. Om deze kostenstijging te financieren, wordt gedeeltelijk ingeteerd op de rioolvoorziening. Daarnaast is de rioolheffing met 3% (plus indexatie) per jaar verhoogd.

Voor onderhoud van riolering zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Voor onderhoud van  afwatering en waterlossing zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Wat willen we bereiken?

Naast het doelmatig beheer en onderhoud van ons bestaande groenareaal, benutten we kansen om de hoeveelheid groen, bomen en de biodiversiteit en groenbeleving op straat te verhogen. 

De belangrijkste kaders en uitgangspunten voor groen en bomen zijn opgenomen in de Omgevingsvisie, de Richtlijn Groen en Biodiversiteit (16 juni 2025) en de Beleidsregels Bomen (20 februari 2025).

Bij gemeentelijke reconstructieprojecten worden waar mogelijk maatregelen meegenomen om de kwaliteit van het groen te verbeteren en de biodiversiteit te vergroten.

Bij het beheer en onderhoud wordt ingezet op het behouden en verhogen van de kwaliteit, biodiversiteit en klimaatbestendigheid van het groen, met behoud van een veilig en verzorgd straatbeeld. Werkzaamheden aan bomen en het inrichten van de boomstructuur worden uitgevoerd volgens het Handboek Bomen 2026.

De uitvoering van het onderhoud is grotendeels aanbesteed en meerjarig gecontracteerd bij verschillende aannemers en wordt voor een deel door onze buitendienst uitgevoerd. In onze contracten vormt Social Return een belangrijk onderdeel van de gemaakte afspraken over de inzet van de uitvoerende medewerkers.

Daar waar nodig en gewenst stellen we prioriteiten in het groenonderhoud en volgen we wet- en regelgeving zonder vooruit te lopen op zaken als de Natuurherstelverordening.

Voor het onderhoud van groen zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Op basis van het gemeentelijke Vastgoedbeleid (raad 28 maart 2019)  wordt invulling gegeven aan het beheer en onderhoud van het gemeentelijk vastgoed.  De afgelopen jaren heeft de focus gelegen op het verkrijgen van inzicht in het vastgoed en het bepalen en vaststellen van een verduurzamingsplan (van een MJOP naar een DMJOP). Hierdoor zijn we steeds beter in staat vooruit te kijken en in te springen op wat er om ons heen gebeurt en wat het vastgoed nodig heeft.    
We hebben het onderhoud onderverdeeld in 3 kostensoorten. Kostensoort onderhoud en reparaties’ is bedoeld voor het oplossen van klachten en storingen. De kosten voor al het onderhoud dat jaarlijks uitgevoerd moet worden zoals inspecties, keuringen en reinigingen boeken we op kostensoort ‘jaarlijks onderhoud en contracten’. Het onderhoud dat een cyclus heeft van groter dan 1 (ofwel minder vaak dan jaarlijks wordt uitgevoerd) zien we als ‘groot onderhoud’.  

Wat willen we bereiken?
Het is de doelstelling van de gemeente Waalwijk om in 2043 energieneutraal, CO2-arm en klimaatbestendig te zijn. Het ‘Vastgoedbeleid Waalwijk’ bevat hiervoor een eerste aanzet. Om handen en voeten te geven aan de verdere uitwerking wordt in 2027 nieuw vastgoed- en verhuurd beleid afgerond waarin juist dit aspect beter zal worden geborgd. We willen toewerken naar een kwalitatief goed en duurzaam vastgoedbestand. In dit geval bedoelen we met duurzaam: onderhoudsarm en energie-efficiënt maar ook passend bij de doelstellingen en ambities van van de gemeente Waalwijk.   

Nu duidelijk is wat voor vastgoed we hebben is het tijd om te gaan analyseren of dat ook is wat past bij de toekomstige visie en ambities. Zowel wat betreft aantallen als locatie en functionaliteit. Team vastgoed heeft hier vooral een faciliterende rol in. Wij hebben de data beschikbaar waaraan beleidsafdelingen hun wensen en eisen kunnen toetsen. Wanneer zij hun koers en beleid verder uitwerken kan worden beoordeeld waar inkrimping, uitbreiding, aanpassing of iets nieuws nodig is. Ook willen we toewerken naar een situatie waarbij de kosten voor onderhoud aansluiten bij de middelen die daarvoor beschikbaar zijn. Hiervoor proberen we de onderhoudskosten voor vervanging te drukken door de kwaliteit van het jaarlijkse onderhoud te verbeteren en te kiezen voor kwalitatief goede en onderhoudsarme materialen. Daarnaast levert het niet hoeven onderhouden van een gebouw een structurele vermindering van de onderhoudskosten op. 

Wat gaan we ervoor doen?
Naast het uitvoeren van onze hoofdtaak: ‘het beheren van vastgoed' zoeken we onze collega's van de beleidsteams actief op. We bespreken opvallende zaken en stellen vragen over het nut en de maatschappelijke waarde van een locatie en bespreken bijvoorbeeld gebruiksfrequentie of zichtbare leegstand. Wanneer het om vastgoed gaat geven we gevraagd en ongevraagd advies.  
 
De komende jaar blijven de thema’s verduurzaming, klimaatneutraal en kostprijs dekkende huren centrale thema’s bij vastgoed. In het komende jaar blijven we onderzoek doen naar de betaalbaarheid van het onderhouden van het vastgoed en de verduurzaming daarvan. Het is essentieel om een gestructureerde aanpak te hanteren. Dit houdt in dat we onszelf kritische vragen stellen die ons helpen bij het formuleren van een duidelijke vastgoed-strategie. Twee belangrijke vragen die we hierbij in overweging nemen zijn:
1. Met welk doel hebben we dit object in eigendom en hoe lang is dit object nog noodzakelijk?
Het is van belang om helder te krijgen welke functie en waarde elk vastgoedobject heeft binnen onze bredere beleidsdoelstellingen. 

2. Wanneer we het object niet meer nodig hebben, aan wat voor partij / ten behoeve van welke functie of voorziening en tegen welke prijs kunnen en willen we het in de markt zetten?
Door hier tijdig over te beslissen kan sneller en beter worden ingespeeld op verkoop of sloop. 

Om een goed onderbouwd antwoord op deze vragen te formuleren, is het cruciaal om input te verzamelen vanuit de verschillende beleidsvelden, met name op het gebied van sport, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling. Deze input (ook de aankomende Vrijetijdsnota) zal ons helpen om een helder beeld te krijgen van wat er in Waalwijk nodig is en hoe ons vastgoed hier een faciliterende rol in kan spelen.

Door deze benadering te hanteren, streven we ernaar om ons vastgoed niet alleen als een bezit te beschouwen, maar als een waardevol instrument dat bijdraagt aan de ontwikkeling en het welzijn van onze gemeenschap. Dit zal ons in staat stellen om weloverwogen beslissingen te nemen die zowel op korte als lange termijn voordelen opleveren voor Waalwijk en haar inwoners.

Projecten
Naast de reguliere vastgoed processen als het onderhouden van het gemeentelijk vastgoed, coördineren storingsonderhoud en periodieke overleggen met collega-teams zijn er continue groot onderhouds- en verduurzamingsprojecten die vastgoed-aandacht vragen. 

Voor onderhoud van het gemeentelijk vastgoed zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Voor onderhoud van zwembaden, sporthallen, sportzalen en sportparken zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Wat willen we bereiken?

Op 5 maart 2026 heeft de raad het "Beleidsplan Openbare verlichting (OVL) 2026-2030" vastgesteld en gekozen voor de overgang naar volledig LED in 2029. 

Naast het doelmatig beheer en onderhoud van het bestaande areaal aan masten en armaturen (inmiddels >60% LED), is onze inzet erop gericht om via OVL integraal bij te dragen aan de thema's:

• Sociale- en verkeersveiligheid;
• Leefbaarheid;
• Duurzaamheid;
• Flora en fauna.

Hiervoor zijn de volgende KPI's vastgesteld:

• Energiebesparing in 2030 t.o.v. 2023 = minimaal 50%;
• Beschikbaarheid OVL in 2030 > 95%  (na overgang naar volledig LED).

Wat mag het kosten?
Conform het beleidsplan Openbare verlichting en het IUP zijn kredieten beschikbaar gesteld om de gewenste vervangingsdoelstellingen te kunnen bereiken.

Voor regulier beheer en onderhoud openbare verlichting zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Wat willen we bereiken?

Bij keuzes in parkeerbeheer staan kostendekkendheid en behoud van lage tarieven centraal.

Het beheer van de parkeervoorzieningen is erop gericht dat de betaalautomaten en slagbomen goed en betrouwbaar functioneren. Door het toenemende gebruik van digitale betaalmogelijkheden neemt het aantal fysieke parkeerautomaten in de openbare ruimte af.

Wat gaan we ervoor doen? 

Wij richten ons met parkeerbeheer op het beperkt inzetten van grondstoffen. Zo worden plastic abonnementspassen verruild voor kentekenherkenning en worden (geplastificeerde) vergunningskaarten vervangen door digitaal parkeerrecht. Het aantal parkeerautomaten op straat is teruggedrongen van 40 naar 22 stuks, zodat het gebruik van hardware (de automaten) is verminderd ten gunste van software (mobiele parkeerapplicaties). Hiermee is de noodzaak tot het vervangen van onderdelen en daarmee het materiaalgebruik verminderd. Ook het stroomgebruik is op deze wijze verminderd, zij het dat het verbruik al beperkt was. 

Alle nieuwe parkeerautomaten werken volledig op zonne-energie. Hiermee wordt het energienetwerk minder belast en bespaart op stroomkosten.

Voor onderhoud parkeervoorzieningen zijn de volgende budgetten beschikbaar:

Kabels en leidingen

De gemeente heeft een regisseursrol in het beheer van het onder- en bovengrondse netwerk van kabels en leidingen in de gemeente. In art. 1 van de Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuur van de gemeente Waalwijk (AVOI) staat dat de efficiënte ordening van kabels en leidingen een taak van het college is, maar in de praktijk ligt de verantwoordelijkheid bij de afdeling (RBL) van Kabels, Leidingen en Energie. De afdeling is hiernaast verantwoordelijk voor het organisatorische beheer van de energie aansluitingen van alle gemeentelijke panden en het begeleiden en beoordelen van alle werkzaamheden aan de ondergrondse kabel- en leiding-infrastructuur door de diverse netbeheerders.

De energietransitie in de gemeente Waalwijk neemt aanzienlijke vormen aan en de gevolgen van netcongestie zijn dagelijks merkbaar. De uitbreidingen van het elektriciteitsnet zijn momenteel in volle gang en zullen de komende jaren verder worden geïntensiveerd. Daarnaast loopt de uitrol van glasvezelnetwerk door en zullen we in de toekomst vaker te maken krijgen met de aanleg van warmtenetten om de netcongestie op het elektriciteitsnet te kunnen ontlasten.  Dit alles gaat zorgen voor ruimtegebrek in de ondergrond. Het integraal afstemmen van alle partijen en structureren van de ondergrond blijft een belangrijk speerpunt, waarbij we, in lijn met het coalitieakkoord, oog houden op de mogelijkheden van lokaal maatwerk zoals opslag, besparing en slim energiegebruik in de vorm van bijvoorbeeld groepstransportovereenkomsten (GTO’s).

Energie-inkoop

Sinds tien jaar geleden is de energiemarkt ingrijpend veranderd, tot die tijd was Nederland zelfvoorzienend in gas. Dat is ook de reden dat Nederland veel gasgestookte elektriciteitscentrales heeft, echter tegenwoordig is Nederland bijna geheel afhankelijk van buitenlands gas. In de winter van 2021-2022 vlogen de energieprijzen omhoog omdat Gazprom de Nederlandse gasbuffers onvoldoende had gevuld. De oorlog in Oekraïne en de sabotage van de Nordstream gaspijpleiding veroorzaakten in eerste instantie nog hogere prijzen. Twee milde winters, wat lager verbruik en vloeibaar aardgas per schip maken dat de huidige prijzen sinds de lente van 2023 weer acceptabel zijn. De markt blijft kwetsbaar en bij geopolitieke verstoringen (oorlog VS - Iran) reageren de prijzen heftiger dan voorheen.

Voor elektriciteit heeft Waalwijk tot en met 2027 nog een contract waar de energieleverancier een groot deel van de prijsrisico’s draagt. Daarna zal het verbruik buiten kleine toegestane marges mogelijk geld gaan kosten. Nu al kost het terugleveren op ongunstige momenten geld omdat wordt afgerekend tegen de uurmarkt (EPEX) met soms negatieve prijzen; voornamelijk in het weekeinde en in vakanties wanneer de vraag gering is. Het wordt zaak deze processen goed te beheersen door bemetering en slimmere gebouwbeheersystemen. Ons gasverbruik is als gevolg van verduurzamingsmaatregelen inmiddels sterk gereduceerd.

In 2026 is de aanbesteding voor de levering van elektriciteit en gas voor de periode 2028 - 2029 (met twee keer een optionele verlenging van één jaar) afgerond en gegund aan een nieuwe leverancier.