Paragraaf 9. Voortgang ombuigingen

In de Kadernota 2025 zijn voorstellen opgenomen naar aanleiding van de Koers Sociaal Domein, specifiek het implementatieplan Samen Redzaam. Ter dekking daarvan resteert nog een te behalen structurele besparing sociaal domein lokaal. Aanvullend is bij de Kadernota 2026 besloten het besparingspotentieel sociaal domein lokaal te verhogen, als dekking van de eerdere ombuiging Den Bolder en als aanvullende ombuiging (verlaging inzet trede 4) voor het Financieel Robuust Perspectief.  

Verder lopen twee door het Rijk opgelegde kortingen uit eerdere begrotingen door: de trekkingsrechten SVB/PGB en de eigen bijdrage Wmo. Bij de Meicirculaire 2025 zijn daar twee kortingen op het terrein van de jeugdzorg bijgekomen, die ingaan in 2028. 

In de Begroting 2027 zijn voor de jaren 2027 tot en met 2030 de volgende taakstellingen opgenomen. Het in 2025 structureel gerealiseerde resultaat van € 524.000 is hierin verwerkt. 

Bovenstaande posten 1 tot en met 5 worden hierna toegelicht. 

1. Besparingspotentieel sociaal domein lokaal (1a en 1b)
Met het programma Samen Redzaam brengen we individuele zorg met een indicatie naar groepsaanbod en indicatievrije ondersteuning. Financieel is de inzet gericht op een 0-lijn: de beïnvloedbare zorgkosten blijven op het niveau van de Begroting 2024 (€ 11,6 miljoen). Op dat bedrag is bij de Kadernota 2025 een besparingslijn opgenomen van 6% in 2025, oplopend naar 12% in 2028 (post 1a). Bij de Kadernota 2026 is hier € 384.000 structureel aan toegevoegd: € 34.000 voor de eerder beoogde ombuiging op Den Bolder, die we via de transformatie realiseren, en € 350.000 als aanvullende ombuiging vanuit het FRP-traject (post 1b). De opgave wordt gerealiseerd via de value cases indicatievrij 18-min en 18-plus, complexe casussen en verkorting van het indicatieproces 80-plus. 

Stand van zaken: sprint in 2025, vertraging in 2026
In 2025 is een grote sprint gemaakt: het plan 2025 is volledig gehaald en het structurele effect van € 524.000 is verwerkt in de begroting. In 2026 is de grootste kanteling beoogd. Hiervoor is het verder opbouwen van het Stevig Lokaal Team op Trede 3, als belangrijkste substituut voor geïndiceerde zorg, essentieel. Daarnaast is de ontwikkeling van andere alternatieven, zoals groepsaanbod, van belang. Dit vraagt om een organisatie die daarop is ingericht. Dat was in 2026 nog niet overal het geval, waardoor de opbouw van het Stevig Lokaal Team achterloopt op de planning en de aanvullende opgave voor 2026 niet volledig wordt gerealiseerd. Hierover rapporteren we in het Najaarsbericht 2026 en de Jaarrekening 2026. Om de transformatie zorgvuldig af te maken verlengen we het programma met een jaar, tot en met 2028, inclusief het programmamanagement. 

 Plan 2027
In 2027 realiseren we de stap die oorspronkelijk voor 2026 was voorzien. De inzet richt zich op: 

• de verdere opbouw van het Stevig Lokaal Team voor 18-min en 18-plus op trede 3, zodat nieuwe hulpvragen direct laagdrempelig worden opgepakt en minder indicaties op trede 4 nodig zijn; 

• de uitbreiding van de schoolmaatschappelijke ondersteuning met gezinscoaches die vanuit de scholen werken, als belangrijkste interventie voor de value case 18-min; 

• het op orde brengen en monitoren van het groepsaanbod voor jeugd en het voortzetten van de indicatievrije dagbesteding voor de Wmo; 

• de uitvoering van het plan Toekomstbestendig afdeling WijZ (bezetting, opleiding, werkwijzen en operationele stuurinformatie), als basis voor de transformatie; 

• de voortzetting van de interventies uit 2025 en 2026 conform eerdere besluitvorming. 

 De voortgang volgen we via de monitor sociaal domein en rapporteren we in de P&C-documenten van 2027. 

Autonome ontwikkelingen en demping
Naast de lokale transformatie spelen autonome ontwikkelingen: de zorgvraag groeit, tarieven stijgen en de problematiek wordt complexer. Binnen de regionale jeugdhulp verschuift de inzet bovendien van hoogspecialistische hulp naar ambulante jeugdhulp (segment 4). Die afschaling is gewenst, maar zorgt voor extra instroom in segment 4. Dat is precies het segment waarop wij lokaal sturen: vanuit segment 4 naar het Stevig Lokaal Team op trede 3. De besparing die we realiseren werkt daardoor vooral als demping van de kostenstijging: zonder de lokale inzet zouden de kosten op de zorgbudgetten hoger zijn. Ook in 2027 verwachten we dat een deel van het effect van de value cases zichtbaar wordt als demping van de autonome groei en mogelijk niet als daling ten opzichte van de begroting. 

Financieel
Van de taakstelling 2027 (€ 1,54 miljoen) is € 524.000 structureel gerealiseerd. De resterende opgave bedraagt € 1,02 miljoen in 2027 en € 1,25 miljoen vanaf 2028. Door de vertraging in 2026 realiseren we de reeks een jaar later dan oorspronkelijk gepland. Bij de Jaarrekening 2026 en de Kadernota 2028 komen we met een voorstel voor de fasering van de resterende opgave en de dekking van het deel dat later wordt gerealiseerd. 

2. Korting Rijk Septembercirculaire 2022: SVB PGB trekkingsrechten
Bij de Septembercirculaire 2022 heeft het Rijk een structurele korting opgelegd voor de uitvoeringskosten van de SVB voor PGB-trekkingsrechten (Jeugdwet en Wmo). Voor Waalwijk gaat het om € 83.000 per jaar. De taakstelling staat op product 634 Maatwerkdienstverlening 18+ (Wmo). 

Het budget op dit product laat de korting niet toe. De uitgaven voor Wmo-maatwerk ontwikkelen zich opwaarts en er is binnen dit specifieke budget geen ruimte om de uitname op te vangen. De verwachting is dat deze taakstelling ook in 2027 niet binnen dit budget wordt gerealiseerd. Bij de Jaarrekening 2026 wordt bepaald of de taakstelling structureel wordt afgeraamd. De VNG en het ministerie van VWS evalueren de afspraak in 2026 op basis van de werkelijke uitvoeringskosten van de SVB. De uitkomst kan leiden tot bijstelling van de uitname. 

3. Korting Rijk Meicirculaire 2023 algemene uitkering: eigen bijdrage Wmo
Het Rijk vervangt het abonnementstarief in de Wmo (vaste eigen bijdrage van € 21 per maand) door een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage. Omdat gemeenten hierdoor lagere zorgkosten zouden krijgen, is daaraan een korting op de algemene uitkering gekoppeld. Voor Waalwijk was dit € 562.000 vanaf 2027. 

De invoering is opnieuw uitgesteld. Na de val van het kabinet-Schoof heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel op 24 juni 2025 controversieel verklaard. In de Voorjaarsnota 2026 heeft het kabinet besloten de invoering met een jaar uit te stellen naar op zijn vroegst 1 januari 2028. In de Meicirculaire 2026 is de korting voor 2027 daarom teruggedraaid. De uitname vanaf 2028 blijft vooralsnog ingeboekt. Voor Waalwijk vervalt de taakstelling in 2027 en blijft deze vanaf 2028 op € 562.000 staan. 

Vanaf 2028 is geen sprake van een nog in te vullen taakstelling. De lagere zorgkosten moeten de korting compenseren. Er resteert een risico dat de regeling minder oplevert dan het Rijk heeft becijferd of opnieuw wordt uitgesteld terwijl de uitname wel is ingeboekt. Dit risico nemen we vanaf 2028 op in de risicoparagraaf. 

4. Korting Rijk Meicirculaire 2025 algemene uitkering: eigen bijdrage jeugdzorg
In de Voorjaarsnota 2025 heeft het Rijk aangekondigd per 1 januari 2028 een eigen bijdrage in de jeugdzorg in te voeren, met een landelijke besparing van € 260 miljoen. Deze besparing is in de Meicirculaire 2025 als korting op het gemeentefonds verwerkt. Voor Waalwijk gaat het om € 774.000 in 2028 en € 779.000 vanaf 2029. Het coalitieakkoord van 2026 houdt deze besparing in stand. De uitwerking (doelgroep, hoogte en inning) is nog niet bekend en vraagt wetgeving. 

Zolang de maatregel niet is uitgewerkt, staat tegenover de korting geen zekere daling van de zorgkosten. De VNG en de jeugdsector zijn kritisch over de haalbaarheid. Wij nemen deze taakstelling vanaf 2028 op als risico en betrekken de uitwerking bij de Kadernota 2028. 

5. Korting Rijk Meicirculaire 2025: sturen op trajectduur jeugdzorg
In de Voorjaarsnota 2025 is daarnaast afgesproken dat Rijk, gemeenten en de jeugdsector afspraken maken over het beter sturen op de duur van jeugdhulptrajecten, met een landelijke besparing van € 68 miljoen vanaf 2028. Voor Waalwijk gaat het om € 203.000 in 2028 en € 204.000 vanaf 2029. 

Deze maatregel sluit aan bij de Hervormingsagenda Jeugd en bij onze lokale en regionale inzet. Het Stevig Lokaal Team pakt hulpvragen vroeg en laagdrempelig op en de regionale inkoop in Hart van Brabant stuurt op resultaat en trajectduur. De realisatie is afhankelijk van de landelijke afspraken, die nog niet zijn gemaakt. Ook deze taakstelling nemen we vanaf 2028 op als risico.