Meer
Publicatiedatum: 10-09-2018

Inhoud

Programma onderdelen

Rode draad

Doelstellingen 2025

Doelstellingen 2025

  • De gemeente als eerste overheid.
  • Nastreven van een hoge kwaliteit van publieke dienstverlening en als organisatie nog competenter worden op flexibiliteit, ondernemerschap, betrokkenheid en partnerschap.
  • Realiseren van een maximaal maatschappelijk rendement van het geld van de inwoner en als organisatie bij de besten horen.
  • Ontwikkelen van de omschakeling van een overheid die bepaalt, naar een samenleving die bepaalt.
  • Zaken integraal aanpakken en de gebruiker staat centraal.
  • Partijen laten doen waar ze goed in zijn. Zelf richten op: regisseren (kaderstelling en richting geven), faciliteren en activeren.
  • In de dienstverlening aan initiatiefnemers geldt het 'ja-mits'- principe als uitgangspunt. 'Nee, tenzij' geldt in verdachte situaties.
  • Experimenteren in nieuwe leefomgevingen maar ook in samenwerkingsprocessen. 
  • Regie- en coördinatievoeren op een goede (veilige) digitale infrastructuur.
  • Investeren in meer samenwerken met de Waalwijkse samenleving (schaalverdieping) en daarbuiten (schaalvergroting).
  • Fungeren als een assertieve, proactieve speler in het regionale bestuurlijke netwerk.

Nadenken over de toekomst van de gemeente Waalwijk impliceert ook nadenken over de eigen rol en positie van de gemeentelijke organisatie. Dit bezien we vanuit drie niveaus:

  1.  De gemeentelijke organisatie op zich;
  2. Binnen de gemeente: in relatie tot inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties;
  3. Buiten de gemeentegrenzen: relatie tot andere overheden en partners.

 

Gemeentelijke organisatie

Gemeentelijke organisatie

De gemeente heeft een professionele organisatie, is financieel gezond en voert risicomanagement uit. Dienstverlening en beheer zijn op orde. Dit kwam al terug in de QuickScan die in opdracht van de provincie Noord-Brabant is uitgevoerd naar de gemeente Waalwijk in het kader van (Veer)Krachtig Bestuur. Ook bestuurlijk is Waalwijk stabiel.

Daarmee is niet gezegd dat we op onze lauweren kunnen rusten. Klantgerichtheid in contact met inwoners en ondernemers zijn een continu aandachtspunt. Zorgen voor een effectieve en efficiënte bedrijfsvoering ook. Het uitvoeren van benchmarks en klanttevredenheidsonderzoeken blijven een belangrijke graadmeter om te bepalen of we op de goede weg zijn, en blijven.

Het ‘up-to-date’ houden van systemen en verder gebruik maken van digitaliseringsmogelijkheden is een basisprincipe. Waalwijk wil een ‘slimme stad’ zijn: optimaal gebruik maken van de technologie om dienstverlening en kwaliteit van leven, werken en ondernemen in de gemeente Waalwijk te versterken. Met big data bijvoorbeeld. Het Economisch Programma van De Langstraat heeft hier veel baat bij gehad. Technologie is faciliterend en ondersteunend: ‘Digitaal waar het kan, persoonlijk als het nodig of beter is’.

Tegelijkertijd onderkennen we ook de beperkingen en risico’s van technologie. We investeren bijvoorbeeld in de bescherming van persoonsgegevens. Richting de toekomst zien we qua dienstverlening de winst vooral te behalen in ‘gastheerschap’: als gemeentelijke organisatie iedereen het gevoel geven dat ze welkom zijn.

Openheid, oplossingsgerichtheid, flexibiliteit en betrokkenheid zijn kernwaarden. Informele relaties en de menselijke maat zijn het doel. ‘Ja, mits’, de stelregel maar we zijn niet naïef en sluiten onze ogen niet voor (mogelijk) misbruik. De afgelopen jaren hebben we daarin al een groeiproces doorlopen. Van ambtenaar op afstand in een bureaucratische organisatie naar een flexibele, ondernemende, betrokken ambtenaar met een relevant netwerk buiten het stadhuis is het toekomstbeeld.

Binnen de gemeente Waalwijk: schaalverdieping en zelfsturing

Schaalverdieping en zelfsturing

In lijn met de hierboven geschetste ontwikkeling van onze gemeentelijke organisatie willen we ook naar buiten toe onze handelswijze aanpassen. Het verkleinen van de kloof tussen overheid en samenleving is daarbij voor ons de uitdaging. We willen nader tot elkaar komen door de interactie te stimuleren. Voor ons betekent dit inwoners ruimte geven, hen betrekken en laten meedenken over besluiten die de kwaliteit van de gemeenschappen betreffen. Onze ambitie is immers dat onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zich verantwoordelijk voelen voor hun stad, wijk en/of kern. Dit vraagt bij ons een omkering in het denken. In plaats van dat we als overheid bepalen, stimuleren we onze inwoners om zelf verantwoordelijkheid te nemen en vertrouwen we erop dat onze inwoners heel veel prima zelf kunnen. De afgelopen jaren hebben we stappen gezet op het gebied van burgerparticipatie. Het inwonerspanel en ‘Het beste idee van Waalwijk’ zijn mooie voorbeelden. Voor ons is de essentie van burgerparticipatie dat we goed aansluiten op wat mensen zelf al doen, en diverse instrumenten, passend bij de situatie, kunnen inzetten om mensen te stimuleren de bijdrage te leveren die bij hen past. Met elkaar in gesprek zijn, en blijven is daarbij essentieel om het vertrouwen te laten groeien. Soms ook gewoon door iets te proberen, en te kijken hoe dat gaat. Het is een zoektocht, soms gaat het goed, soms leren we ervan hoe het de volgende keer beter of anders kan.

Rol inwoner Rol gemeente
Kiezer Leiderschap extern en intern
Klant  Dienstverlening
Onderdaan Regeltoepassing en handhaving
Partner Beleidsontwikkeling
Wijkbewoner Wijkbeheer
Belastingbetaler Efficiënt en effectief werken

Bewust zijn van de verschillende rollen die we als gemeente spelen, kiezen we dus daar waar kan, om zoveel mogelijk samen inwoners, ondernemers en organisaties aan de maatschappelijke opgaven te werken. Ver voor 2025 faciliteren we daarom verregaande zelforganisatie in buurten en kernen, verschaffen we daarbij benodigde kennis en informatie, stimuleren we mensen en partijen zich te verbinden en tot creativiteit en initiatief te komen. Dat is onze manier van schaalverdieping. In de nota ‘Evaluatie en notitie burgerparticipatie 2017-2018’ staat hoe we dat concreet invullen op de korte termijn. Tegelijkertijd bewaken we de balans in belangen, houden we het algemene belang in ogenschouw en zorgen we voor naleving van regels. De doorontwikkeling van burgerparticipatie vraagt daarbij wel aandacht voor de verhouding tussen bijvoorbeeld de rol en betekenis van de traditionele vertegenwoordigende democratie en nieuwe vormen van directe volksdemocratie als een inwonerspanel. Beide concepten verschillen van elkaar. Rol en betekenis moeten niet verward worden. Hier ligt ook een uitdaging voor onze gemeenteraad.

 

Buiten de gemeentegrenzen: schaalvergroting

Schaalvergroting

De gemeente is een zelfbewuste en proactieve speler in het bestuurlijke netwerk. We zien de gemeente als ‘eerste overheid’. Waalwijk is ambitieus en neemt zelf initiatieven in het regionale speelveld. We zoeken regelmatig de samenwerking op omdat wij ons realiseren dat voor bepaalde opgaven de gemeentelijke schaal niet toereikend is. Het is niet langer de vraag of we moeten samenwerken, maar meer hoe we de samenwerking het beste kunnen organiseren.

We kijken eerst naar de inhoud van de opgave, en bepalen vervolgens of we dit zelf het beste kunnen als ‘eerste overheid’. Zo niet, dan kiezen we het verband dat het beste resultaat kan opleveren. Criteria bij die keuze zijn onder andere: kosten, kwaliteit en verminderen van kwetsbaarheid maar ook de borging van democratische legitimatie en de ‘span of control’ die de gemeente heeft bij besluitvorming in samenwerkingsverbanden zijn belangrijke graadmeters.

Er is dus geen blauwdruk. Het is niet, of de provincie, of de Regio Hart van Brabant, of De Langstraat, of Midsize Brabant of…, maar combinaties van partijen. Wij zoeken niet alleen de O van overheid op, maar steeds meer de verbinding met andere O’s als ondernemers, onderwijs en andere maatschappelijke organisaties. De ‘O’ van overheid heeft niet alle wijsheid in pacht, kan niet alles alleen, en juist de expertise die ondernemers, onderwijs en maatschappelijke organisaties hebben, biedt meerwaarde.

We zitten niet in een blanco situatie en nemen deel in verschillende, al dan niet verplichte samenwerkingsverbanden, in wisselende samenstellingen. Lenen van de schaalgrootte van je buren om samen doelen te behalen is daarbij het devies. De Langstraat, bestaande uit de gemeenten Heusden, Loop op Zand en Waalwijk (114.000 inwoners), is het verband dat het dichtst bij huis is, en waarbij de gemeente Waalwijk van oudsher een verwevenheid in het gebied (h)erkent. Het onderzoek van Tordoir naar de ‘daily urban systems’ bevestigt deze verwevenheid. Ook onze inwoners bevestigen dit in hun respons op onze digitale vragenlijst over ‘Waalwijk2025’. ‘De Langstraat’ vinden we onderscheidend en daarin zien we kansen voor de toekomst die de gemeente(n) sterker kunnen maken. 

We hebben vanuit de gedachte van ‘dichtbij’ een voorkeur om maatschappelijke opgaven die onze inwoners en ondernemers raken zo dichtbij mogelijk te organiseren. Onze inwoners geven in onze enquêtes over ‘Waalwijk2025’ aan zich in De Langstraat meer ‘thuis’ te voelen dan in steden als Tilburg of Den Bosch. Onze inwoners kiezen bewust voor wonen in een kleinstedelijk milieu van ‘ons kent ons’ en niet voor de grote(re) stad. De Langstraat komt daarom voor onze gemeente bij opgaven en voorzieningen die inwoners en ondernemers direct raken het eerste in zicht.

We willen de samenwerkingskansen in De Langstraat daarom verder verkennen met de gemeenten Heusden en Loon op Zand. Gezien de grootte van de schaal van De Langstraat zien we vooral winst te behalen bij operationele en tactische zaken en collegiale dienstverlening. Samen nadenken over hoe we in De Langstraat ook in de toekomst een gevarieerd aanbod aan voorzieningen aan onze inwoners kunnen aanbieden, is een andere uitdaging die we graag in gezamenlijkheid zouden willen onderzoeken. Voor strategische en beleidsrijke opgaven is de Regio Hart van Brabant vaak het verband waar we voor kiezen. De schaalgrootte van Midden-Brabant (440.000 inwoners) legt voor deze opgaven meer gewicht in de schaal. De Regio Hart van Brabant heeft de afgelopen jaren een professionaliseringsslag ondergaan. De uitvoering van de jeugdhulp door de gemeente Tilburg is daarbij een extra impuls geweest. Ook op het gebied van de logistiek hebben Tilburg en Waalwijk elkaar versterkt in het profiel van ‘Logistic Cities’.

De gemeente signaleert dat een relatief kleine Regio Hart van Brabant, met een grotere stad als Tilburg (213.000 inwoners), twee middelgrote gemeenten (Waalwijk en Heusden) en daarnaast zes kleinere gemeenten regelmatig voor een disbalans in verhoudingen en verwachtingen zorgt. De vraag die bij ons rijst richting de toekomst is of de behoeften in samenwerking vanuit kleinere gemeenten richting de grotere stad Tilburg, vanuit Tilburg zelf richting de andere deelnemende gemeenten, en vanuit tweede (werk)stad Waalwijk soms niet te veel van elkaar verschillen. Dit vraagt aandacht en wederzijds respect voor elkaars verwachtingen en behoeften in de toekomst. Tegelijkertijd valt niet te ontkennen dat Waalwijkers ook veel banden hebben met ’s-Hertogenbosch en het land van Heusden en Altena. We willen ook graag die relaties onderhouden en niet bij voorbaat uitsluiten als het gaat om opgaven oppakken. Juist in een tijd waarin grenzen steeds meer vervagen, willen we geen nieuwe oprichten. Kansrijk en inspirerend zien we de samenwerking met partners van vergelijkbare grootte: zowel binnen Midsize Brabant als binnen het Platform Middelgrote Gemeenten.

Dè middelgrote stad bestaat niet maar een definitie is: steden die van oudsher een belangrijke regionale functie hebben vervuld als de stad met een compleet voorzieningenaanbod en bedrijvigheid die daarmee niet alleen voorzien in de behoeften van de eigen inwoners, maar ook in die van de inwoners van omliggende kleinere agglomeraties. In Brabant: Oss, Roosendaal, Bergen op Zoom, Oosterhout, Meierijstad, Uden en Waalwijk.

De kansen en uitdagingen voor de Brabantse middelgrote steden zijn vaak gelijk, ook gezien vanuit het industriële verleden van die steden. Kennis en kunde delen biedt daarin meerwaarde. In de gesprekken over ‘stad en land’ wordt vaak de (schakel)positie van middelgrote gemeenten vergeten. Gezamenlijke lobby om de aandachtspunten voor middelgroot op de juiste bestuurlijke tafels te krijgen, is een andere opgave die we verder willen exploreren.

Ook met de provincie Noord-Brabant onderhoudt de gemeente Waalwijk – individueel, via De Langstraat of de Regio Hart van Brabant - nauwe contacten om een bijdrage te leveren aan de doelstelling van een aantrekkelijk, bereikbaar en concurrerend Brabant. Richting de toekomst ziet de gemeente overigens meerwaarde in een alliantievorming tussen de Regio Hart van Brabant en de Regio West-Brabant om tot de juiste schaalgrootte te komen om opgaven op te pakken. Uit onderzoek van Buck consultants is ook gebleken dat als deze twee regio’s samenwerken, ze de vijfde economie van Nederland vormen, en de tweede regio op toegevoegde waarden. Op de thema’s logistiek, ‘smart industries’ (slimme maakindustrie), circulaire economie en vrijetijdseconomie is synergie te vinden.

 

Visie bestuurlijke toekomst

Visie bestuurlijke toekomst

Onze omgeving is sinds de vorige visie uit 2010 ‘groter’ (globalisering) maar ook ‘kleiner’ (glokalisering) geworden. Voor ons gaat schaalvergroting (Europa, Nederland, Brabant, Regio Hart van Brabant, Midsize Brabant en De Langstraat) gelijk op met de schaalverdieping (inwoners in de verschillende kernen en wijken, ondernemers en maatschappelijke organisaties).

Het voeling hebben en houden met wat er in de Waalwijkse gemeenschap leeft en waar we iets mee willen/moeten, en wat er buiten onze gemeentegrenzen aan kansen en uitdagingen voor Waalwijk voorbij komen, is de kunst. Ons vermogen om te kunnen schakelen op de verschillende niveaus – tussen schaalverdieping en schaalvergroting - bepaalt in belangrijke mate onze kracht. Dus ook ons vermogen om Waalwijk in 2025 een aantrekkelijke gemeente te laten zijn.

Waalwijk is nu een bestuurskrachtige gemeente. De gemeente heeft een professionele organisatie, is financieel gezond en voert risicomanagement uit. Dienstverlening en beheer zijn op orde.

Op het gebied van gemeentelijke samenwerking geeft de reactie ‘Waalwijk is groot genoeg om klein te zijn en niet te klein om groot te zijn’ een mooie weergave van de opinie van onze inwoners. De middelgrote schaal wordt als positief gezien. Een balans tussen een menselijke maat en voldoende schaal om impact te hebben. Er zijn ook opgaven die we niet alleen kunnen oppakken. We verwachten dat dit er steeds meer zullen zijn. Ons vermogen om te kunnen verbinden en allianties te kunnen sluiten, wordt daarmee steeds belangrijker. We willen daarom onderzoeken of we het voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nóg beter zouden kunnen doen als onze middelgrote schaal net iets groter zou zijn. Beter in de zin van: een effectiever en efficiënter ambtelijk apparaat. En beter in de zin van: op langere termijn voor ons verzorgingsgebied diensten en voorzieningen dichtbij huis kunnen blijven borgen. Een grotere gemeente in Midden-Brabant zou tegelijkertijd een betere balans in de regionale verhoudingen kunnen bieden.

We zien mogelijkheden om die grotere schaal dichtbij huis te organiseren, door de verwevenheid in het gebied van De Langstraat. We realiseren ons echter dat we anderen (de gemeenten Loon op Zand en Heusden) niet kunnen ‘dwingen’ om ook ‘verliefd’ te worden op De Langstraat. Als er alsnog draagvlak zou komen voor een gezamenlijke visieontwikkeling, dan pakken we die handschoen graag op.