In de Begroting 2026 zijn diverse taakstellingen opgenomen die voortkomen uit landelijke ontwikkelingen, beleidsbesluiten binnen de regio en lokale keuzes in het sociaal domein.
Een deel van deze taakstellingen vloeit voort uit het implementatieplan Samen Redzaam, dat is opgesteld naar aanleiding van de Koers Sociaal Domein. Ter dekking van dit plan is een besparingslijn opgenomen gericht op lokaal beïnvloedbare zorgkosten. Bij de Begroting 2026 is deze besparingslijn verhoogd vanuit het traject Financieel Robuust Perspectief (FRP).
Daarnaast lopen nog twee door het Rijk opgelegde kortingen door: de verlaging van de trekkingsrechten SVB/PGB en de herinvoering van een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo.
Tabel 1 geeft de taakstellingen zoals opgenomen in de Begroting 2026, inclusief het in 2025 structureel gerealiseerde resultaat. Tabel 2 zoomt in op 2026 (taakstelling, prognose realisatie en verschil) en geeft de resterende taakstelling voor de jaren daarna.
|
Bedragen x € 1.000
|
2026
|
2027
|
2028
|
2029
|
2030
|
|
1a. Structureel besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
926
|
1.157
|
1.389
|
1.389
|
1.389
|
|
1b. Verhoging besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
384
|
384
|
384
|
384
|
384
|
|
Subtotaal besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
1.310
|
1.541
|
1.773
|
1.773
|
1.773
|
|
Af: realisatie 2025, structureel
|
-524
|
-524
|
-524
|
-524
|
-524
|
|
Saldo besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
786
|
1.017
|
1.249
|
1.249
|
1.249
|
|
2. Korting Rijk Septembercirculaire 2022: SVB PGB trekkingsrechten
|
83
|
83
|
83
|
83
|
83
|
|
3. Korting Rijk Meicirculaire 2023: eigen bijdrage Wmo
|
0
|
562
|
562
|
562
|
562
|
|
Totaal resterende taakstelling
|
869
|
1.662
|
1.894
|
1.894
|
1.894
|
Tabel 2: inzoom 2026 (taakstelling, prognose realisatie en verschil)
|
Bedragen x € 1.000
|
Opgave 2026
|
Prognose 2026
|
Verschil 2026
|
|
1a. Structureel besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
926
|
524
|
786
|
|
1b. Verhoging besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
384
|
|
|
|
Subtotaal besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
1.310
|
|
|
|
Realisatie 2025, structureel
|
|
524
|
|
|
Saldo besparingspotentieel sociaal domein lokaal
|
1.310
|
524
|
-786
|
|
2. Korting Rijk: SVB PGB trekkingsrechten
|
83
|
0
|
-83
|
|
3. Korting Rijk: eigen bijdrage Wmo
|
0
|
0
|
0
|
|
Totaal
|
1.393
|
524
|
-869
|
Toelichting: de prognose realisatie 2026 bestaat uit het structureel gerealiseerde bedrag vanuit 2025 (€ 524.000). Dit bedrag is structureel verwerkt en daarom ook in mindering gebracht op de taakstelling 2027 tot en met 2030; de kolommen 2027 tot en met 2030 geven de resterende taakstelling. Het aanvullende effect van 2026 is nog niet in de prognose opgenomen; het definitieve beeld volgt bij de Jaarrekening 2026. Dat geldt ook voor de trekkingsrechten (onderdeel 2): bij de jaarrekening wordt bepaald of deze taakstelling wordt afgeraamd. De korting eigen bijdrage Wmo in 2027 vervalt (Meicirculaire 2026, zie onderdeel 3).
Bovenstaande posten 1 tot en met 3 worden hierna toegelicht.
1. Besparingspotentieel sociaal domein lokaal (1a en 1b)
Met het programma Samen Redzaam brengen we individuele zorg met een indicatie naar groepsaanbod en indicatievrije ondersteuning. Financieel is de inzet gericht op een 0-lijn: de beïnvloedbare zorgkosten blijven op het niveau van de Begroting 2024 (€ 11,6 miljoen). Op dat bedrag is bij de Kadernota 2025 een besparingslijn opgenomen van 6% in 2025, oplopend naar 12% in 2028 (post 1a). Bij de Begroting 2026 is hier € 384.000 structureel aan toegevoegd vanuit het FRP-traject, inclusief de eerder beoogde ombuiging op Den Bolder (post 1b). De opgave wordt gerealiseerd via de value cases indicatievrij 18-min en 18-plus, complexe casussen en verkorting van het indicatieproces 80-plus.
2025: een grote sprint gemaakt
In 2025 is een grote sprint gemaakt. De value cases 18-min en 18-plus zijn zowel in aantallen als in bedragen boven plan gerealiseerd. Alleen bij 80-plus en complexe casuïstiek bleef de realisatie achter. Per saldo is het plan 2025 (€ 1,53 miljoen) volledig gehaald, met een licht voordeel van € 31.000. Het structurele effect hiervan bedraagt € 524.000 en is verwerkt in de begroting. Deze besparing houden we in 2026 vast.
2026: aangekomen bij het lastige deel van de transformatie
De eerste stap van de transformatie, het omzetten van bestaande individuele indicaties naar lichtere ondersteuning, is grotendeels gezet. In 2026 zijn we aangekomen bij het lastige deel: het opbouwen van het Stevig Lokaal Team op trede 3 (met name voor jeugd) en het uitbouwen van het groepsaanbod, zodat nieuwe hulpvragen direct laagdrempelig worden opgepakt. Dit vraagt om een organisatie die daarop is ingericht: voldoende bezetting, aangepaste werkwijzen en goede operationele stuurinformatie. Dat is nog niet overal het geval, waardoor de opbouw van het Stevig Lokaal Team en het groepsaanbod voor jeugd achterlopen op de planning. Hierover is in het Voorjaarsbericht 2026 gerapporteerd.
Wat we hiertegen doen: voor de uitvoerende afdeling is het plan Toekomstbestendig afdeling WijZ opgesteld, gericht op bezetting, opleiding, werkwijzen en stuurinformatie. Voor jeugd breiden we de schoolmaatschappelijke ondersteuning uit met gezinscoaches die vanuit de scholen werken. Voor de Wmo draait de indicatievrije dagbesteding op volle kracht; de monitoring hiervan wordt ingericht zodat dit resultaat zichtbaar wordt. Om de transformatie zorgvuldig af te maken is in de Begroting 2027 voorgesteld het programma met een jaar te verlengen. De resultaten die voor 2026 waren beoogd, realiseren we in 2027.
Onderstaande grafiek geeft de stand per 15 september 2026 weer, cumulatief over 2025 en 2026. In aantallen is 97% van de geplande trajecten gerealiseerd, in bedragen 80%. Het verschil komt vooral doordat het groepsaanbod achterblijft.
Grafiek: plan en realisatie per value case, 2025 en 2026 cumulatief, in euro (stand per 15 september 2026).
Autonome ontwikkelingen en demping
Naast de lokale transformatie spelen autonome ontwikkelingen: de zorgvraag groeit, tarieven stijgen en de problematiek wordt complexer. Binnen de regionale jeugdhulp verschuift de inzet bovendien van hoogspecialistische hulp naar ambulante jeugdhulp (segment 4). Die afschaling is gewenst, maar zorgt voor extra instroom in segment 4. Dat is precies het segment waarop wij lokaal sturen: vanuit segment 4 naar het Stevig Lokaal Team op trede 3. De besparing die we realiseren werkt daardoor vooral als demping van de kostenstijging. Zonder de lokale inzet zouden de kosten op de zorgbudgetten hoger zijn geweest. In de jaarrekening maken we zichtbaar welk deel van het effect als demping van de autonome groei is opgetreden en welk deel als daling ten opzichte van de begroting.
Financiële verwachting 2026
Van de taakstelling 2026 (€ 1,31 miljoen) is € 524.000 structureel gerealiseerd. De aanvullende opgave voor 2026 (€ 786.000) wordt naar verwachting niet volledig gehaald. De vertraging in de opbouw van het Stevig Lokaal Team en de hierboven beschreven autonome ontwikkelingen zetten de realisatie onder druk. Het definitieve beeld volgt bij de Jaarrekening 2026. Daar geven we aan welk deel wel en welk deel niet is gerealiseerd, met een voorstel voor dekking van het niet gerealiseerde deel. De doorwerking van de verlenging van het programma op de meerjarige reeks betrekken we bij de eerstvolgende Kadernota.
2. Korting Rijk Septembercirculaire 2022: SVB PGB trekkingsrechten
Bij de Septembercirculaire 2022 heeft het Rijk een structurele korting opgelegd voor de uitvoeringskosten van de SVB voor PGB-trekkingsrechten (Jeugdwet en Wmo). Voor Waalwijk gaat het om € 83.000 vanaf 2026. De taakstelling staat op product 634 Maatwerkdienstverlening 18+ (Wmo).
Het budget op dit product laat de korting niet toe: de uitgaven voor Wmo-maatwerk ontwikkelen zich opwaarts en er is binnen dit specifieke budget geen ruimte om de uitname op te vangen. De verwachting is daarom dat deze taakstelling in 2026 niet wordt gerealiseerd. Het definitieve beeld volgt bij de Jaarrekening 2026. Daar wordt ook bepaald of de taakstelling structureel wordt afgeraamd. De VNG en het ministerie van VWS evalueren de afspraak in 2026 op basis van de werkelijke uitvoeringskosten van de SVB; de uitkomst is nog niet bekend en kan leiden tot bijstelling van de uitname.
3. Korting Rijk Meicirculaire 2023 algemene uitkering: eigen bijdrage Wmo
Het Rijk vervangt het abonnementstarief in de Wmo (vaste eigen bijdrage van € 21 per maand) door een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage. Omdat gemeenten hierdoor lagere zorgkosten zouden krijgen, is daaraan een korting op de algemene uitkering gekoppeld. Voor Waalwijk was dit € 562.000 vanaf 2027. De korting voor 2026 is bij de Meicirculaire 2025 al teruggedraaid en gecompenseerd.
De invoering is opnieuw uitgesteld. Na de val van het kabinet-Schoof heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel op 24 juni 2025 controversieel verklaard, waardoor de behandeling stil kwam te liggen. In de Voorjaarsnota 2026 heeft het kabinet besloten de invoering met een jaar uit te stellen naar op zijn vroegst 1 januari 2028. In de Meicirculaire 2026 is de korting voor 2027 daarom teruggedraaid. De uitname vanaf 2028 blijft vooralsnog ingeboekt. De Septembercirculaire 2026 bevat hierover geen nieuwe informatie.
Voor Waalwijk betekent dit dat de taakstelling in 2027 vervalt en vanaf 2028 op € 562.000 blijft staan. Vanaf 2028 is geen sprake van een nog in te vullen taakstelling. De lagere zorgkosten moeten de korting compenseren. Er resteert wel een risico dat de regeling minder oplevert dan het Rijk heeft becijferd of opnieuw wordt uitgesteld terwijl de uitname wel is ingeboekt. Dit risico nemen we vanaf 2028 op in de risicoparagraaf.
Overige ombuigingen
In de Begroting 2026 zijn voor de jaren 2026 – 2029 nog de volgende overige taakstellingen opgenomen:
| Bedragen x € 1.000 |
2026 |
2027 |
2028 |
2029 |
| 1. Efficiency administratieve processen |
|
50 |
50 |
50 |
| 2. Verhogen kostendekkendheid begraafplaatsen |
200 |
200 |
200 |
200 |
| 3. Formatie college B&W |
|
230 |
230 |
230 |
| Totaal |
200 |
480 |
480 |
480 |
Bovenstaande posten 1 tot en met 3 worden hierna verder toegelicht.
1. Efficiency administratieve processen
De taakstelling is in 2026 gerealiseerd.
2. Verhogen kostendekkendheid begraafplaatsen
In 2026 zijn de tarieven in de Verordening grafrechten 2026 alleen verhoogd met het algemene indexatiepercentage van 2,2%, omdat de noodzakelijke voorbereidingen voor het realiseren van de hogere kostendekkendheid nog niet zijn afgerond.
Inmiddels is een kostendekkendheidsonderzoek uitgevoerd door een extern gespecialiseerd bureau. Hierin zijn een aantal voorstellen uitgewerkt, die op de langere termijn zouden kunnen leiden tot een besparing (op personele inzet) of verhoogde inkomsten (gedeeltelijke omvorming tot natuurbegraafplaats, heffen grafrechten voor “eeuwigdurende graven”, forse verhoging grafrechten). Alle voorstellen vergen ingrijpende en gevoelige ingrepen en investeringen waarvan het rendement op voorhand erg onzeker lijkt.
De in 2025 veronderstelde ombuiging is vooralsnog niet haalbaar. Er wordt voorgesteld om deze structureel te laten vervallen. Mochten er zich in de toekomst kansen voordoen om de kostendekkenheid te verbeteren, dan zullen die op dat moment opnieuw worden voorgelegd.
3. Formatie college B&W
De samenstelling van het nieuwe college van B&W zal, in tegenstelling tot wat oorspronkelijke was opgenomen in de begroting, bestaan uit 5 wethouders. De cijfers worden hierop aangepast.